Vergi Suç ve Cezaları

Vergi suç ve cezalarının öngörülmesinin amacı, kamu harcamalarının finansman kaynağını oluşturan vergilerin düzenli ve eksiksiz bir şekilde toplanmasını sağlamaktır.

Vergi Suç ve Cezalarının Çeşitleri

İdari Vergi Suçları

VUK’da yer alan bir kısım suçlar idari nitelikte suç olup bunların cezaları da parasal niteliktedir. Bu suçlara ilişkin fiiller ve bunların müeyyideleri doğrudan vergi idaresi tarafından tespit edilir ve uygulanır. İdari nitelikteki vergi suçları; vergi ziyaı suçu, usulsüzlük suçu ve özel usulsüzlük suçudur.

Vergi ziyaı suçu: Vergi ziyaı suçu; mükellef veya sorumlu tarafından VUK’un 341’inci maddede yazılı hâllerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesidir. Vergi ziyaı; mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilememesi veya eksik tahakkuk ettirilmesi anlamına gelir. Vergi ziyaı cezası; ziyaya uğratılan verginin bir katına, bu verginin kendi kanununda belirtilen normal vade tarihinden cezaya ilişkin ihbarnamenin düzenlendiği tarihe kadar geçen süre için, ziyaya uğratılan vergi tutarı üzerinden hesaplanan gecikme faizinin yarısının eklenmesi suretiyle hesaplanır.

Usulsüzlük (genel usulsüzlük) suçları: Usulsüzlük; vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmamasıdır. Vergi ziyaı suçunda vergi kaybının gerçekleşmiş olması şartı aranırken, usulsüzlükte sadece kanuna aykırı hareketin yapılması suçun işlenmesi için yeterli sayılmıştır. Usulsüzlük suçu birinci derece (vergi ve harç beyannamelerinin süresinde verilmemiş olması, işe başlamanın zamanında bildirilmemesi vd.) ve ikinci derece usulsüzlük (vergi kanunlarında belirtilen bildirimlerin zamanında yapılmaması, tasdiki zorunlu olan defterlerin tasdik işleminin sürenin sonundan itibaren bir ay içinde yapılması vd.) suçlarından oluşur. Türk vergi hukukunda usulsüzlük suçundan ayrı olarak ayrıca özel usulsüzlük suçları da düzenlenmiştir. Özel usulsüzlük suçlarından bazıları şu şekildedir: fatura ve benzeri evrak verilmemesi ve alınmaması ile diğer şekil ve usul hükümlerine uyulmaması, damga vergisiyle ilgili özel usulsüzlük suçları vd.

Ceza Hukuku Anlamında Vergi Suç ve Cezaları

Kaçakçılık suçu: VUK’da üç başlık altında toplanmış ve bunlara ilişkin adli yaptırımlar öngörülmüştür. Birinci başlık kapsamında örneğin vergi kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklama ve ibraz mecburiyeti olan; defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapılması, içeriği itibarıyla yanıltıcı belge düzenlenmesi veya bu belgelerin kullanılması hâlinde bu fiilleri işleyenler hakkında onsekiz aydan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur. İkinci başlık çerçevesinde örneğin yukarıda sayılan defter, kayıt ve belgelerin yok edilmesi veya belgelerin asıl veya suretlerinin tamamen veya kısmen sahte olarak düzenlenmesi veya bu belgelerin kullanılması hâlinde bu fiilleri işleyenler hakkında üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası hükmolunur. Üçüncü başlık çerçevesinde VUK hükümlerine göre ancak Hazine ve Maliye Bakanlığı ile anlaşması bulunan kişilerin basabileceği belgelerin, Bakanlık ile anlaşması olmadığı hâlde basılması veya bilerek kullanılması hâlinde bu fiilleri işleyenler hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası hükmolunur.

Vergi mahremiyetinin ihlali suçu: Vergi işlem ve incelemeleriyle uğraşan kişilerin görevleri dolayısıyla yükümlülerin ve yükümlülerle ilgili kimselerin şahıslarına, işlem ve hesap durumlarına, işlerine, işletmelerine, servetlerine ve mesleklerine ilişkin olarak öğrendikleri sırları veya gizli kalması gereken diğer hususları ifşa edemezler ve kendilerinin veya üçüncü kişilerin yararına kullanamazlar. Bu kişilerden vergi mahremiyetini ihlal edenler bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır.

Yükümlülerin özel işlerini yapma suçu: Vergi mahremiyetini ihlal suçunda belirtilen kişilerin; kendilerine, nişanlılarına ve boşanmış olsalar bile eşlerine; kan veya sıhri usul ve füruuna, evlatlığına veya kendisini evlat edinene yahut kan hısımlığında üçüncü, sıhri hısımlıkta, bu hısımlığı meydana getiren evlenme ortadan kalksa da üçüncü dereceye kadar olan civar hısımlarına; kanuni temsilcisi veya vekili bulundukları kimselere ait vergi inceleme ve takdir işleriyle uğraşamazlar. Yukarıda sayılmış olan kişilerin yükümlülerin vergi kanunlarının uygulanması ile ilgili özel işlerini yapmaları hâlinde; bunlar altı aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.

Vergi Suçlarinda İştirak

Vergi suçları genellikle tek bir kişi tarafından işlenir. Fakat birtakım kişiler bazı yararlar elde etmek amacıyla bir suça iştirak edebilmektedir. Bu durumda suça iştirak edenler de cezalandırılır. Vergi hukukunda iştirak kaçakçılık suçu bakımından öngörülmüştür.

Vergi Suçlarında Tekerrür

Tekerrür; vergi ziyaı veya usulsüzlük suçlarını işlemiş olup cezası kesilen ve cezası da kesinleşen bir kimsenin aynı tür bir fiili belli bir süre içinde tekrar işlemesi hâlinde bunlara ilişkin cezaların artırılarak uygulanmasını ifade eder.

Vergi Suçlarinda İçtima

Vergi ziyaı cezasında cezayı gerektiren tek bir fiil ile başka neviden birkaç vergi ziyaya uğratılmış olursa her vergi bakımından ayrı ayrı ceza kesilir. Ancak cezayı gerektiren tek bir fiil ile vergi ziyaı ve usulsüzlük birlikte işlenmiş olursa, bu suçlara ait cezalardan sadece miktar itibarıyla en ağır olanı uygulanır.

Vergi Suç ve Cezalarının Kalkmasi

Vergi suç ve cezaları; yanılma ve görüş değişikliği, pişmanlık ve ıslah, mücbir sebep, ödeme, ölüm, zaman aşımı düzeltme, uzlaşma, terkin, af ve vergi cezalarında indirim hallerinden varlığında kısmen veya tamamen ortadan kalkar.