Vergi İcrası

Borçluların kendi iradeleriyle kamu borcunu ödememeleri hâlinde, kamu alacakları vergi icra hukuku kuralları çerçevesinde cebren tahsil edilir.

Vergi İcra Hukukunun Temel Kavramlari

Kamu Alacağı: Devletin kamu alacakları sadece vergilerden ibaret değildir. Sözleşmeden, haksız fiilden ve sebepsiz zenginleşmeden doğan alacakların dışında kalanlar kamu alacağı olarak kabul edilmiştir.

Kamu Alacaklısı: Kamu alacaklısı kavramı sadece devleti değil, kamu tüzel kişiliğine sahip bulunan il özel idareleri ve belediyeleri de içine almaktadır.

Kamu Borçlusu: Kamu borçluları ise kamu alacaklarının borçlusu olan gerçek ve tüzel kişilerdir.

Kamu Borcunun İradi Olarak Ödenmesi

Ödeme, vergi borcunun kanunlara uygun bir şekilde yerine getirilmesidir. Verginin ödenmesi için muacceliyet kazanması gerekir. Borçlu, muacceliyet anından itibaren başlayan ödeme süresinin içinde vergi borcunu ödemek zorundadır.

Ödeme Yeri: Verginin ödeneceği yer, yükümlünün söz konusu vergi borcu bakımından bağlı olduğu vergi dairesidir.

Ödeme Zamanı: Özel kanunlarda ödeme süresi belirlenmemiş olan kamu alacakları Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir

Ödeme Yöntemleri: Vergi borçları yükümlüler tarafından doğrudan doğruya vergi dairelerine yatırılabileceği gibi, Hazine ve Maliye Bakanlığının belirleyeceği bankalar veya postaneler aracılığı ile de ödenebilir. Vergi dairelerinde ödeme hâlinde, ödeme, yetkili ve sorumlu tahsil memurları tarafından verilecek makbuz karşılığı yapılır.

Ödemenin Mahsup Edilmesi: Kamu alacağına karşılık borçlunun rızasıyla yapılan ödemeler sırasıyla; ödeme süresi başlamış henüz vadesi geçmemiş, içinde bulunulan takvim yılı sonunda zamanaşımına uğrayacak, aynı tarihte zamanaşımına uğrayacak alacaklarda her birine orantılı olarak, vadesi önce gelen ve teminatsız veya az teminatlı olana mahsup edilir.

Vergi Borcunun Zamanında Ödenmemesinin Hukuki Sonuçları

Vergi hukukunda borcun vadesinde ödenmemesinin müeyyideleri şunlardır:

1. Gecikme zammı uygulanması: Vergi borcunun ödeme süresi geçirildikten sonra, yani vadeden sonra ödenmesi hâlinde, borçlu kamu alacağının aslı ile birlikte, ayrıca bu alacak üzerinden hesaplanacak gecikme zammını da ödemek zorundadır.

2. Gecikme faizi uygulaması: Gecikme faizi, gecikme zammından farklı olarak vadesinde ödenmeyen alacaklar için değil, sadece ikmalen, resen ve idarece tarh edilen vergiler bakımından uygulanacaktır.

3. Yükümlülere faiz ödenmesi: Kamu borçlularından fazla veya yersiz tahsil edilen veya vergi kanunları uyarınca iadesi gereken vergiler kanunda belirtilen sürede iade edilmezse, bu tutarlara tecil faizi oranında hesaplanan faiz red ve iadesi gereken vergiyle birlikte yükümlüye ödenir.

4. Cebri icra yoluyla tahsil: Vergi borcunun ya da daha geniş bir kavramla kamu borcunun vadesinde iradi olarak ödenmemesi hâlinde aşağıda anlatılacak usullerle cebren tahsiline geçilir.

Kamu Alacağinin Cebren Tahsili

Ödeme Emri

Vadesinde ödenmeyen kamu alacağı için borçluya bir ödeme emri çıkartılır. Bu ödeme emrinde borcun yedi gün içinde ödenmesi veya mal bildiriminde bulunulması mecburiyeti tebliğ olunur.

Ödeme Emrine Karşı Yargı Yolu

Ödeme emrini tebellüğ eden kamu borçlusu dilerse buna karşı yedi gün içinde borcun olmaması veya ödenmiş olması, borcun kısmen ödenmiş olması, borcun zamanaşımına uğramış olması sebeplerinden biriyle vergi mahkemesinde dava açabilir.

Cebren Tahsil Yolları

Ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde ödenmeyen vergi alacağı cebri tahsil yollarından uygun olanı kullanılmak suretiyle tahsil edilir.

Vergi İcra Hukukunda Güvenlik Tedbirleri

Rüçhan Hakkı: Üçüncü kişiler tarafından haczedilen mallar paraya çevrilmeden önce o mal üzerine kamu alacağı için de haciz konulursa, o alacak da hacze iştirak eder ve aralarında satış bedeli garameten taksim olunur.

Teminat: Kamu alacağının tehlikeye düşmesi söz konusu ise bu alacağın tarh ve tahakkuku beklenmeksizin borçludan teminat istenebilir. Teminat olarak para, banka teminat mektupları, hazine tahvil ve bonoları, menkul ve gayrimenkul mallar gösterilebilir.

Kefalet: Teminat gösteremeyenler muteber bir kimseyi kefil olarak gösterebilirler. Ancak kamu alacaklısı, gösterilen bu kefili kabul edip etmemekte serbesttir.

İhtiyati Haciz: Teminat istenmesini gerektiren durumların ortaya çıkması, borçlunun belli bir ikametgâhının bulunmaması, borçlunun kaçmış olması, borçlunun kaçma ya da mal kaçırma ihtimalinin ortaya çıkması, borçlunun mal bildiriminde bulunmaması, borçlu hakkında kamu davası açılmış olması ve benzeri hâllerde, kamu alacaklısı, mahalli en büyük mülki amirin kararıyla ihtiyati haciz yoluna gidecektir.

İhtiyati Tahakkuk: İhtiyati tahakkuk, yükümlünün henüz tahakkuk safhasına gelmemiş vergi borcunun normal tahakkuk işlemlerinden geçmeksizin, bir ihtiyat tedbiri olarak tahakkuk ettirilmesini ifade eder.

Hükümsüz Sayılan İşlemlerin İptali: AATUHK, kamu borçlusunun; alacağın tahsilini engellemeye ya da zorlaştırmaya yönelik işlemlerde bulunması hâlinde bu tasarruf ve işlemlerin iptali için genel mahkemelerde dava açılabileceğini kabul etmiştir. Kamu borçluları tarafından yapılan bu muvazaalı işlemlerin iptalinden sonra başkalarına geçirilmiş bulunan mal ve haklar yeniden borçluya geçeceğinden, kamu alacağının tahsili mümkün olacaktır.

Kamu Alacağinin Tecili

Kamu borcunun vadesinde ödenmesi, haciz uygulanması ya da haczedilmiş malların paraya çevrilmesi borçluyu çok zor duruma düşürecekse, belli şartlar altında kamu alacağının tecili yoluna gidilebilir. Tecil yoluna gidilebilmesi için; borcun ödenmesinin ya da haciz uygulamasının borçluyu çok zor duruma düşürmesi, borçlunun bu konuda yazılı talepte bulunması, kamu idaresinin tecil talebini kabul etmesi ve borçlunun teminat göstermesi gerekmektedir. Söz konusu kamu alacağı 36 ayı geçmemek üzere ve faiz alınarak tecil olunabilir.