Türk Vergi Sistemi (Vergi Özel Hukuku) II

Türk Vergi Sisteminde, gerçek kişilerin elde ettiği gelir kaynaklarını vergilendiren gelir vergisine ek olarak gelir üzerinden alınan bir diğer vergi türü de tüzel kişilerin elde ettiği kurum kazancını vergilendiren kurumlar vergisidir.

Servet transferi üzerinden alınan vergi sağlar arasında ve ölü(ler) ile sağlar arasındaki ivazsız intikalleri vergilendiren veraset ve intikal vergisi; servet üzerinden alınan vergiler ise bina, arsa ve arazileri vergilendiren emlak vergisi, motorlu kara ve hava taıtlarını vergilendiren motorlu taşıtlar vergisidir.

Harcamalar üzerinden alınan vergiler; mal ve hizmet teslimleri ile ithalatı vergilendiren katma değer vergisi; lüks tüketimi, ilk iktisabı ve petrol ve petrol yan ürünlerini vergilendiren özel tüketim vergisi; banka ve sigorta şirketlerinin bütün muameleleri dolayısıyla kendi lehlerine nakden ya da hesaben aldıkları her tür paraları vergilendiren banka ve sigorta muameleleri vergisi ve kişilerin kendi aralarında ya da devletle yaptıkları hukuki işlemlerde düzenleyerek kullandıkları belgeleri ya da kâğıtları vergilendiren damga vergisidir.

Bahse konu vergi türlerine ek olarak niteliği bakımından vergilere yakın olan bir diğer kamu geliri türü de harçlardır.

Belediyelerin gelir kaynakları Belediye Gelirleri Kanunu ile düzenlenmiştir. Bu kanun, belediye gelirlerini vergiler, harçlar ve katılma payları olarak üç grupta toplamıştır.

Kurumlar Vergisi (KV)

Türk Vergi Sisteminde, Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK) ile düzenlenen kurumlar vergisi (KV); niteliği itibarı ile gelir üzerinden alınan, tüzel kişileri vergilendirmeye yönelik, matrahı ad valorem esasa göre tespit edilen, düz oranlı, dolaysız ve objektif bir randıman vergi türüdür. Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanması bağlamında KV’de tam mükellefler için şahsilik ilkesi dar mükellefler için mülkilik ilkesi geçerlidir.

Veraset ve İntikal Vergisi (VİV)

Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (VİVK) ile düzenlenen veraset ve intikal vergisi (VİV); niteliği itibarı ile servet transferi üzerinde alınan, gerçek ve/veya tüzel kişileri vergilendirmeye yönelik, matrahı ad valorem esasa göre tespit edilen, çifte artan oranlı, dolaysız ve subjektif bir vergi türüdür. Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanması bağlamında VİV’de Türk vatandaşları açısından şahsilik yabancı ülke vatandaşları açısından mülkilik ilkesi geçerlidir.

Emlak Vergisi (EV)

Emlak Vergisi Kanunu (EVK) ile düzenlenen emlak vergisi (EV); niteliği itibarı ile servetten alınan, gerçek ve/veya tüzel kişileri vergilendirmeye yönelik, matrahı ad valorem esasa göre tespit edilen, düz (sabit) oranlı, mahalli, dolaysız ve objektif bir vergi türüdür. Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanması bağlamında EV’de mülkilik ilkesi geçerlidir.

Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV)

Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu (MTVK) ile düzenlenen motorlu taşıtlar vergisi (MTV); niteliği itibarı ile servetten alınan, gerçek ve/veya tüzel kişileri vergilendirmeye yönelik, matrahı spesifik esasa göre tespit edilen, düz oranlı, dolaysız ve objektif bir ekolojik vergi türüdür. Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanması bağlamında, MTV’de mülkilik ilkesi geçerlidir.

Katma Değer Vergisi

Katma Değer Vergisi Kanunu (KDKVK) ile düzenlenen katma değer vergisi (KDV); harcamalardan alınan, gerçek ve tüzel kişileri vergilendirmeye yönelik, matrahı ad valorem esasa göre tespit edilen, düz oranlı, dolaylı, genel ve objektif bir vergi türüdür. Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanması bağlamında, KDV’de mülkilik ilkesi geçerlidir.

Özel Tüketim Vergisi

Özel Tüketim Vergisi Kanunu (ÖTVK) ile düzenlenen özel tüketim vergisi (ÖTV); harcamalardan alınan, gerçek ve/veya tüzel kişileri vergilendirmeye yönelik, matrahı konusuna göre büyük ölçüde ad valorem ve kısmi olarak spesifik esasa göre tespit edilen, düz oranlı, dolaylı, özel ve büyük ölçüde objektif kısmi olarak subjektif bir vergi türüdür. Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanması bağlamında, ÖTV’de mülkilik ilkesi geçerlidir.

Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi

Gider Vergileri Kanunu ile düzenlenen banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV); harcamalardan alınan, tüzel kişileri vergilendirmeye yönelik, matrahı ad valorem esasa göre tespit edilen, düz oranlı ve dolaylı bir vergi türüdür. Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanması bağlamında, BSMV’de mülkilik ilkesi geçerlidir.

Damga Vergisi

Damga Vergisi Kanunu (DVK) ile düzenlenen damga vergisi (DV); harcamalardan alınan, gerçek ve/veya tüzel kişileri vergilendirmeye yönelik, matrahı konusuna göre ad valorem veya spesifik esasa göre tespit edilen, konusuna göre düz veya azalan oranlı ve dolaylı bir vergi türüdür. Vergi kanunlarının yer bakımından uygulanması bağlamında, DV’de mülkilik ilkesi geçerlidir.

Harçlar

Harçlar, bazı kamu hizmetlerinden (yarı kamusal nitelikte mal ve hizmetlerden) faydalanan kişilerin bu hizmetlerin finansmanına katılmaları amacıyla ya da kişilerin bazı işlemleri yapmaları sırasında konulan mali yükümlülüklerdir.

Belediye Gelirleri

Mahalli idarelerden belediyelerin gelir kaynakları Belediye Gelirleri Kanunu ile düzenlenmiştir. Belediye gelirleri vergiler, harçlar ve harcamalara katılma payları olarak üç grupta toplanmıştır.

Başlıca belediye vergileri; ilan ve reklam vergisi, eğlence vergisi, haberleşme vergisi, elektrik ve hava gazı tüketim vergisi, yangın sigortası vergisi ve çevre temizlik vergisidir.

Belediye harçları da bazıları da şu şekilde sıralanabilir: işgal harcı, tatil günlerinde çalışma ruhsatı harcı, ölçü ve tartı aletleri muayene harcı, bina inşaat harcı, altyapı kazı izni harcı, imar ile ilgili harçlar, iş yeri açma izni harcı vd.

Harcamalara katılma payları; yol harcamalarına katılma harcı, kanalizasyon harcamalarına katılma payı ve su tesisleri harcamalarına katılma payından oluşur