Vergi Yargısı II

Vergi yargısında yargılama usulü ilk inceleme, tebliğ ve cevap, yargılama ve karar aşamalarından oluşur. Açılan dava neticesinde vergi mahkemesi ya davanın kabulüne ya da davanın reddine karar verir. Ancak vergi mahkemesinin vermiş olduğu kararlara karşı taraflar için kanun yolları henüz tükenmemiştir. Bu noktada kanunda belirtilen parasal sınır ve usul hükümleri çerçevesinde istinaf veya temyiz yollarına gidilebilir.

Yargılama Usulü

İlk İnceleme

Vergi mahkemesinde vergi davası açılmasına ilişkin dilekçe, mahkeme başkanının havalesi üzerine kayda alınır. Sonrasında mahkeme tarafından dava dilekçesi ilk incelemeye tabi tutulur. İlk inceleme sonucunda kanuna aykırı bir durum görülmezse, bu durumda dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir.

Tebliğ ve Cevap

İlk incelemeden sonra dava dilekçesinin tebliği ve cevap işlemlerine geçilir. İYUK iddia ve savunmaların iki defa tekrarlanmasını kabul etmiştir.

Yargılama

Vergi yargısında kural olarak yazılı usul ve dosya üzerinden inceleme esası geçerlidir. Ancak belirli hâllerde duruşma da yapılabilmektedir. Resen araştırma ilkesi uyarınca vergi mahkemeleri davalara ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar.

Karar

Vergi davası ile mahkemeye intikal ettirilen uyuşmazlık üzerinde yapılan inceleme ve yargılama sonucunda, davanın kabulü ya da reddi yolunda bir karar verilir.

Vergi Davasının Sonuçları

Yükümlü tarafından açılan vergi davalarında mahkeme davanın kabulüne karar vermişse, vergi dairesinin işlemi iptal edilir. Yükümlü tarafından açılan davanın reddedilmesi hâlindeyse, tarh edilmiş vergi tahakkuk etmiş ve ödenmesi gereken safhaya gelmiş olur.

Kanun Yolları

İstinaf

Vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki BİM’e, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir.

BİM’in kararı üç şekilde olacaktır:

(1) Yaptığı inceleme sonunda vergi mahkemesi kararını hukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir.

(2) Vergi mahkemesi kararını hukuka uygun bulmazsa istinaf başvurusunun kabulü ile vergi mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hâlde BİM işin esası hakkında yeniden bir karar verir.

(3) İlk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafından bakılmış olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile vergi mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir.

BİM’in, konusu 100.000 (2019 yılı itibarıyla 144.000) TL’ye kadar olan vergi davalarına ilişkin kararları kesin olup, bunlarla ilgili olarak temyiz yoluna gidilemez.

Temyiz

Temyizde süreler ve temyiz dilekçesi: Konusu 100.000 (2019 yılı itibarıyla 144.000) TL’yi aşan vergi davaları hakkında BİM’ler tarafından verilen kararlar Danıştayda, BİM kararlarının tebliğini izleyen günden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir. Temyiz istemleri Danıştay Başkanlığına hitaben yazılmış dilekçeler ile yapılır.

Temyizin tarafları: Temyiz yoluna sadece temyize konu olan davanın tarafları gidebilir.

Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar: Temyiz incelemesi sonucunda Danıştay’ın vereceği karar şu şekilde sırlanabilir; kararı onama – değiştirerek onama – düzelterek onama veya kararı bozma – kısmen onama ve kısmen bozma.

Temyizen verilen karar üzerine yapılacak işlem: Temyiz incelemesi sonucunda verilen karar, dosyayla birlikte kararı veren mercie gönderilir. Bu kararlar, dosyanın geldiği tarihten itibaren yedi gün içinde taraflara tebliğe çıkarılır.

BİM, Danıştay tarafından verilen bozma kararına uyabileceği gibi kararında ısrar da edebilir: Danıştay’ın bozma kararına uyulduğu takdirde, bu kararın temyiz incelemesi, bozma kararına uygunlukla sınırlı olarak yapılır.BİM, bozmaya uymayarak kararında ısrar ederse, ısrar kararının temyizi hâlinde, talep, konusuna göre VDDK tarafından incelenir ve karara bağlanır. VDDK kararlarına uyulması zorunludur.

İstinaf ve Temyize İlişkin Ortak Hükümler

1. Duruşma: Temyiz ve istinaflarda duruşma yapılması tarafların istemine, uyuşmazlık konusu davanın kanunda belirtilen parasal sınırı aşması ve Danıştay veya BİM kararına bağlıdır.

2. Temyiz ve istinafta yürütmenin durdurulması: Temyiz veya istinaf yoluna başvurulması; hâkim, mahkeme veya Danıştay kararlarının yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz. Ancak, bu kararların teminat karşılığında yürütülmesinin durdurulmasına temyiz istemini incelemeye yetkili Danıştay dava dairesi, kurulu veya istinaf başvurusunu incelemeye yetkili BİM tarafından karar verilebilir.

3. Kararların uygulanması: BİM’e ve Danıştaya ait kararların uygulanması da vergi mahkemesi kararlarının icrasına ilişkin İYUK’daki hükümlere tabidir.

Kanun Yararına Temyiz

Vergi mahkemeleri ile BİM’lerin kesin olarak verdiği kararlar ile istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlardan niteliği bakımından yürürlükteki hukuka aykırı bir sonucu ifade edenler, ilgili bakanlıkların göstereceği lüzum üzerine veya kendiliğinden Başsavcı tarafından kanun yararına temyiz olunabilir.

Yargılamanın Yenilenmesi

Bir davanın mahkemede görülmesi sırasında taraflardan biri, elinde olmayan sebeplerden dolayı haklı olduğunu, ispat edemeyerek haksız bir duruma düşebilir ve davayı kaybedebilir. İşte bu gibi hâllerde, kanunda tahdidi olarak sayılmış olan sebeplere dayanılarak bir mahkemenin esas hükmünün kaldırılmasını ve davanın yeniden tetkikini sağlayan olağanüstü kanun yoluna yargılamanın yenilenmesi ya da muhakemenin iadesi adı verilmektedir.

Açıklama ve Yanlışlıkların Düzeltilmesi

Danıştay, BİM’ler, idare ve vergi mahkemeleri tarafından verilen kararlar yeterince açık değilse ya da birbirine aykırı hüküm fıkraları taşıyorsa, taraflardan her biri kararın açıklanmasını veya aykırılığın giderilmesini talep edebilir. Açıklama ve yanlışlıkların düzeltilmesi imkânı, bir kanun yolu niteliğinde değildir.