Vergi Hataları-Düzeltme Yolu ve Vergi Hukukunda Uzlaşma

Düzeltme yolunu düzenleyen VUK’a göre, bir vergilendirme işleminde kanunda öngörülen vergi hatalarının bulunması hâlinde bunların düzeltme yoluyla giderilmesi mümkündür. Türk vergi hukukuna 1963 yılında girmiş olan uzlaşma müessesi, vergi uyuşmazlıklarının idare ile yükümlü arasında anlaşma yoluyla çözümlenmesi anlamına gelmektedir.

Düzeltme İşleminin Konusu: Vergi Hataları

Vergi Hatası Kavramı

Vergi hatası, vergiye müteallik hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi veya alınmasıdır.

Vergi Hatası için Gerekli Unsurlar

Bir vergilendirme işlemindeki sakatlığın ya da yanlışlığın vergi hatası sayılabilmesi için haksız işlemin var olması, fazla ya da eksik vergi istenmesi veya tahsil edilmesi, vergilendirme işleminde bir sakatlığın veya yanlışlığın ayrıca VUK’da öngörülen hata çeşitlerinden birinin kapsamına girmesi gerekir. VUK, hesap hataları ve vergilendirme hataları şeklinde iki ayrı hata kategorisine yer verilmiştir:

1. Hesap hataları: Basit ve kolayca anlaşılabilecek hesaplama yanlışlıklarından meydana gelen hesap hataları; vergi miktarını etkileyen maddi hatalar ve hesaplama yanlışlıklarıdır. Bunlar yükümlü tarafından yapılmış olabileceği gibi vergi dairesi tarafından da yapılabilir. VUK’un 117’nci maddesi hesap hatalarını üç grupta düzenlemiştir. Bunlar matrahta hata, vergi miktarında hata ve mükerrer vergidir.

2. Vergilendirme hataları: Vergilendirme hataları, vergi yükümlülüğünün tespitinde ortaya çıkan birtakım değerlendirme yanlışlıklarından kaynaklanmaktadır. Vergilendirme hataları VUK’un 118’inci maddesinde; yükümlünün şahsında hata, yükümlülükte hata, verginin konusunda hata, vergilendirme veya muafiyet döneminde hata olarak dört kategori hâlinde düzenlenmiştir.

Düzeltme Kapsamı Dışında Kalan Konular

Hukuki Uyuşmazlıklar

Hukuki uyuşmazlıklar vergi hatalarından farklı olarak, vergi ilişkisinin tarafları arasında tartışma konusu olabilecek ve vergilendirme işlemlerinin esasına ilişkin hususlarda ortaya çıkmaktadır.

Yargı Kararına Konu Olmuş Hususlar

VUK’a göre, vergi yargı organlarının kararlarına konu olan ve hakkında bir hüküm verilmiş bulunan vergi hatalarının idari bir çözüm yolu olan düzeltme yolu ile çözümlenmesi mümkün değildir.

Ödeme Emri Safhasındaki Uyuşmazlıklar

Tarh işlemi ile tahsil işlemi safhasında ortaya çıkan vergi hataları için düzeltme yoluna gidilmesi mümkündür. Ancak tahsil işlemlerinin yürütülmesi sırasında ödeme emrinin gönderilmesinden sonra düzeltme yoluna gidilemez.

Düzeltme Yolları

Resen Düzeltme: Bir vergilendirme işleminde hata bulunduğu vergi dairesi tarafından anlaşılırsa, yükümlünün müracaatına gerek kalmadan, resen düzeltme yoluna gidilebilir.

Başvuru ile Düzeltme: Haklarında tesis edilen işlemlerde vergi hatası olarak kabul edilebilecek yanlışlık ve sakatlıklar bulunan yükümlüler, vergi dairesine başvurarak bunların düzeltilmesini yazı ile isteyebilirler.

Şikâyet: Düzeltme için öngörülen zaman aşımı süresi içinde yaptığı düzeltme talebi, vergi dairesi tarafından reddedilen ve vergi mahkemesinde dava açma süresini de geçirmiş bulunan yükümlü bu durumda hiyerarşik başvuru ile üst mercie gidebilir.

Düzeltme Zaman Aşımı

Düzeltme zaman aşımı, tahakkuk zaman aşımı ile aynıdır.

Vergi Hukukunda Uzlaşma

Uzlaşma

Vergi uyuşmazlıklarının idare ile yükümlü arasında anlaşma yoluyla çözümleyen uzlaşma müessesesi, Türk vergi hukukuna 1963 yılında girmiştir. Böylece vergi uyuşmazlıkları yargı yoluna gidilmeden çözümlenmektedir.

Uzlaşmanın Konusu ve Kapsamı

İkmâlen, resen veya idarece tarh edilen vergilerle bunlara ilişkin vergi ziyaı cezalarının tahakkuk edecek miktarları konusunda; idare, bu bölümde yer alan hükümler dairesinde yükümlüler veya cezaya muhatap olanlarla uzlaşabilir. Ancak 359’uncu maddede yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde tarh edilen vergi ve kesilen ceza ile bu fiillere iştirak edenlere kesilen ceza uzlaşma konusu yapılamaz.

VUK bu düzenlemesiyle sadece belli vergi ziyaı cezaları bakımından uzlaşmayı öngörmüş, buna karşılık kaçakçılık oluşturan fiiller nedeniyle kesilecek vergi ve cezaları, birinci ve ikinci derecedeki usulsüzlük cezaları ile özel usulsüzlük cezalarını ise uzlaşma kapsamı dışında tutmuştur.

Uzlaşma Usulü

VUK’a göre, uzlaşma talebi vergi ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yapılır. Uzlaşmanın gerçekleşmemesi veya sağlanamaması hâlinde yeniden uzlaşma talebinde bulunulamaz. Uzlaşmanın gerçekleşmediğine dair tutanağa idarenin nihai teklifi yazılır.

Uzlaşma Görüşmesinin Sonuçları

1. Uzlaşmaya varılması: Uzlaşmaya varılmış olması hâlinde uzlaşma komisyonlarının tutacakları uzlaşma tutanakları kesin olup gereği vergi daireleri tarafından derhal yerine getirilir.

2. Uzlaşmaya varılamaması: Uzlaşmanın sağlanamamış olması durumunda yükümlü, tarh edilen vergiye veya kesilen cezaya karşı uzlaşmanın sağlanamadığına dair tutanağın kendisine tebliğinden itibaren yetkili vergi mahkemesinde dava açabilir.

Tarhiyat Öncesi Uzlaşma

VUK’da 1985 yılında yapılan değişiklikle tarhiyat öncesi uzlaşma müessese Türk vergi hukukuna girmiştir. VUK’a sonradan eklenen bu müessesenin amacı, yükümlülerle vergi dairesi arasında çıkan uyuşmazlıkların mümkün olduğu kadar azaltılması ve alacakların en kısa sürede tahsilinin sağlanmasıdır.

VUK’a göre, Hazine ve Maliye Bakanlığı; vergi incelemesine dayanılarak tarh edilecek vergiler ile kesilecek cezalarda tarhiyat öncesi uzlaşma yapılmasına izin verebilir. Ancak 359’uncu maddede yazılı fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde tarh edilecek vergi ve kesilecek ceza ile bu fiillere iştirak edenlere kesilecek ceza için tarhiyat öncesi uzlaşmaya gidilemez.

Tarhiyattan önce uzlaşmaya varılması hâlinde tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz. Tarhiyat öncesi uzlaşmanın sağlanamaması hâlinde yükümlü, uzlaşmaya konu olan verginin tarhından ya da cezanın kesilmesinden sonra artık yeniden uzlaşmaya gidilmesini talep edemez. Ancak uzlaşma gerçekleşmezse, yükümlünün dava açma hakkı saklıdır.