Kuruluş Yeri Seçimi Ve Değerleme Yöntemleri

Kuruluş yeri; “Üretim faaliyetleri için gerekli teknik ve ekonomik koşulları diğer yerlere göre en elverişli biçimde sağlayan, dolayısıyla girişimciyi başarılı kılan yer.” olarak tanımlanmaktadır..

İyi bir kuruluş yerinin temel özellikleri; ulaşım alternatiflerinin fazla olması, girdi maliyetlerini minimize etmesi, alternatif enerji kaynaklarının olması, destek veya teşvik unsurlarını içermesi ve pazar-hammadde uzaklığı optimizasyonuna sahip olmasıdır.

Yer seçimi analizlerinin amacı, seçilen yerin etkilediği bütün maliyetlerin toplamını en aza indirmektir. Bu analizler firmanın amacına uygun çeşitli alternatifler arasında en uygununu belirlemeye yönelik çalışmaları kapsar.

Yer seçimi, temel olarak iyi bir kuruluş yeri bulunması işlemidir. Bunun başarılması, işletmenin kuruluş sürecinde oldukça iyi bir mesafe kat edildiği anlamına gelir.

İşletmeci açısından fabrika yerinin seçimi, ölçülmesi mümkün maliyet unsurları ile uzun vadeli ve görünmeyen maliyet unsurlarının toplamını minimum yapan bir çözümün bulunmasıdır.

Yer seçiminin daha başlangıçta sağlam temellere dayalı olması gereklidir. Günümüzde yanlış ve isabetsiz bir yer seçimi sonucu gelişemeyen ve zaman akışı içinde ortadan kalkan birçok işletme vardır.

Yer seçimi üç aşamadan oluşan bir problemdir: a) Tesisin kurulacağı bölgenin seçimi: Bu aşamada ülkenin mevcut bölgelerinden biri seçilir. Örneğin; Doğu Anadolu Bölgesi, Orta Anadolu Bölgesi gibi. b) Bölgenin belirli bir yerinin seçimi: Bu aşamada tespit edilen bölge içerisinde belirli bir yer seçilir. c) Belirlenen yer içerisinde tesisin kurulacağı arazi parçasının seçimi: Örneğin, Erzurum-Aşkale arasında bir kesimin veya Samsun kavşağının seçildiğini varsayalım. Bu aşamada seçilen konum içerisinde fabrika yeri tam olarak belirlenir.

Kuruluş yeri seçimi faktörleri genel olarak; taşıma, sendikalaşma derecesi, işgücü, kamu hizmetlerinin varlığı, çalışma maliyeti, hammaddeye yakınlık, iklim vb. biçiminde sıralanabilir.

Alternatifler yerler arasından en uygun olan yerin seçiminde hem fiziksel ve hem de fiziksel olmayan faktörler birlikte göz önünde bulundurulmalı ve ondan sonra bir seçim yapılmalıdır.

Kuruluş yeri seçiminde, faktörlerin karşılaştırılması yöntemi, maliyet analizi, ulaştırma ve aşamalı analiz yöntemi gibi değerleme yöntemlerinden yararlanılmaktadır.

Kuruluş yeri seçiminde izlenen yollardan biri de, 50 veya 100 km çapında bir daire çizilip bu daire içinde kalan yerlerin daire dışındaki yerlere göre aynı avantajlara sahip olduğu farz edilerek en uygun yerin seçilmesidir.

Kuruluş yerinin şehir merkezinde mi, şehir yakınlarında mı yoksa kırsal bölgede mi olacağı sık karşılaşılan bir seçme problemidir. Bu üç alternatifin de kendine göre üstün ve böylece diğerlerinin zayıflığını ortaya koyan yönleri vardır.

Kuruluş yerlerini, şehre olan uzaklığı ile ilgili olarak ayırmak ve her birinin olumlu ve olumsuz yönlerini belirtmek gerekir. Kuruluş yerleri şehir içinden kırsal bölgeye doğru şöyle bir ayırıma tabi tutulabilir: Şehir içindeki bir kuruluş yeri, şehir dolaylarındaki bir kuruluş yeri, kırsal bölgedeki bir kuruluş yeri.