İhracat ve İthalat İşlemleri ve Belgeleri

İhracat; mal ve hizmetlerin, pazarlama ve ticaret stratejileri kullanılarak bir ülkeden yabancı başka bir ülkeye satılmasıdır. İhracat türleri ülkemizde uygulanan gümrük kanunu ve mevzuatı, ihracat rejimi kararı, yönetmeliği ve tebliğleri kapsamında belirlenmiştir.

İhracat Yönetmeliği kapsamında ihracat türleri şöyledir; ön izne bağlı ihracat, kayda bağlı ihracat, kredili ihracat, konsinye ihracat, yurt dışı fuar ve sergilere katılım ve ihracat, bedelsiz ihracat, ticari kiralama yoluyla yapılacak ihracat, ithal edilmiş malın ihracı, serbest bölgelere yapılacak ihracat, takas ve bağlı muamele kapsamında yapılacak ihracat, transit ticaret ile yapılan ihracat, ve offset kapsamında yapılacak ihracattır.

İthalat; yurtdışında üretilen mal ve hizmetlerin ülkemiz pazarında, pazarlama ve ticaret stratejileri kullanılarak satılmasıdır. Her ülkenin her alanda uzmanlaşması mümkün değildir, çünkü coğrafya, iklim ve eğitim durumu buna müsait değildir. Bedelli ithalat, bedelsiz ithalat, geçici ithalat, izine tabi ithalat (uyuşturucu, kimyasal ve patlayıcı madde vb.), uluslararası anlaşmalar gereği ithalatı yasaklanmış ürünlerin ithalatı (kimyasal ve nükleer silahlar, çevre kirliliğine neden olan çeşitli maddeler), kamu kurumları tarafından yapılan ithalat, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Serbest Ticaret Bölgelerinden yapılacak ithalat, Özel Antlaşmalara Dayanan İthalat gibi çeşitleri de bulunmaktadır.

Kullanılan Belgeler; ihracat ve ithalatın yapılabilmesi için bazı belgelerin tanzimi zorunludur. Konu ticari belgeler, resmi belgeler, taşıma belgeleri, sigorta belgeleri ve diğer belgeler olmak üzere beş bölüm olarak ele alınacaktır.

Ticari belgeler; oluşan ticaretin kanıtlanması için kullanılan, satıcı ile alıcının adının ve adresinin bulunduğu malın isim, özellik, miktarını belirten kendine özgü standartları bulunan belgelerdir. Faturalar; ihracat ve ithalatta kullanılan en önemli ticari belge olup alacak veya borç olayını doğuran belgedir. Proforma, ticari, navlun, konsolosluk, tasdikli, istisna ve komisyoncu alış ve satış faturaları türleri mevcuttur. Faturalar dışında çeki listesi, gemi ölçüm raporu, imalatçı ürün kontrol belgesi diğer ticari belgelerdir.

Resmi belgeler;malın özellikleri ve üretim bilgileri hakkında bilgi veren, genelde uluslar arası anlaşmalar gereği çeşitli kolaylıklardan yararlanmak ve malın tanımlanması için kullanılan yetkili kamu kuruluşlarından alınan resmi belgelerdir. Bu belgeler olmadan eşyaların ithalatı ve ihracatı mümkün değildir. Ülkelere göre ve ürüne göre farklı belgeler kullanılmaktadır. A.TR dolaşım belgesi, EUR.1 dolaşım belgesi, EUR-MED dolaşım belgesi, ATA karnesi, menşe şahadet belgesi, menşe ispat belgesi, Form-A bu belgelerden bazılarıdır.

Taşıma belgeleri; taşıyıcı ve taşıtan arasında yapılan sözleşmeye dayanılarak hazırlanan belgedir. Sözleşmelerde mal teslim yeri ve tarihi, boşaltma ve yükleme işlemlerinin kimin tarafından yapılacağı, ürünün miktarı, ağırlığı, ebatları ve özellikleri (kırılabilir, çevre kirliliği, infilak ve radyoaktivite riski gibi), kimin teslim alacağı, teslim adresi, ödeme şekli, sigorta ve sorumluluk kapsamı belirtilmelidir.

Konşimento; üzerinde yükleyici, yükleme noktası, indirme noktası, alıcı, ihbar adres ve iletişim bilgileri olmak üzere gerekli bütün bilgileri içeren taşıma senedidir. Kara yolu, deniz yolu, demir yolu ve hava yolu konşimentoları olmak üzere dört çeşittir. Deniz konşimentosu; deniz veya iç su yolları ile yapılacak taşımacılıkta kullanılan konşimento türüdür. Değerli bir evraktır, bankalarca teminat olarak kabul edilir, ciro edilebilir. Diğer konşimento türleri ciro edilemezler.

Sigorta belgeleri; ithalatçı ile ihracatçı arasında yapılan anlaşma sonucu eşyanın fabrika veya depodan çıkışından varış noktasına kadar izlediği rota boyunca taşıma, yükleme, boşaltma, gümrükleme, ara depolama ve diğer işlemler sırasında oluşabilecek hasar, zarar ve ziyanın karşılanması maksadıyla sigorta yaptırılır. Yapılan sigorta için sigorta primi ödenirken, zarar, ziyan durumunda sigorta şirketinden tazminat alınır. Geçici sigorta, kesin sigorta ve abonman sigorta çeşitleri bulunmaktadır. Teminat esasına göre ise tam ziya, dar ve geniş teminat çeşitleri bulunmaktadır.

Diğer belgeler; ithalat ve ihracat işlemleri sırasında ülkelerin özelliklerine göre üründe bulunması istenen hususların uygunluğunu gösteren belgelerdir. CE belgesi, Helal belgesi bunlardan bazılarıdır.