Açık Ekonomilerde Toplam Arz ‐ Toplam Talep Yaklaşımı

Açık ekonomilerde toplam arz ve toplam talep yaklaşımı makroekonomik performansı açıklamada kulllanılan en kapsamlı modeldir. Yaklaşım iki ayak üzerine kuruludur: Toplam arz ve toplam talep.

Toplam talep; belirli bir dönemde ekonomideki ekonomik birimler tarafından (hane halkı, firmalar, devlet ve dış alem) muhtelif fiyat düzeylerinde satın almak istedikleri mal ve hizmet miktarını ifade eder.

Toplam talep eğrisinin negatif eğimli olması üç etki ile açıklanabilir. Bunlar: (i) servet etkisi, (ii) zamanlararası ikame etkisi, (iii) uluslararası ikame etkisidir.

Fiyat düzeyindeki değişme talep eğrisi üzerinde harekete (talep edilen miktarda değişmeye) yol açarken, fiyat düzeyi dışında meydana gelen faktörler talep eğrinin yer değiştirmesine (talepte değişmeye) yol açar. Bunlar:

Toplam Servetteki Değişmeler: Toplam servetteki artış talebi sağa kaydırırken, servetteki azalma sola kaydırır. Reel servetin azalması hane halkının kendilerini daha az varlıklı hissetmelerine ve buna bağlı olarak harcamalarını azaltmalarına neden olur. Harcamanın azalması, toplam talebin düşmesine ve toplam talep eğrinin sola kaymasına yol açar.

Ekonomik Birimlerin Bekleyişlerindeki Değişmeler: Gelecekteki ekonomik koşullarla ilgili her türlü bekleyişler ekonomik birimlerin (hane halkları, firmalar, devlet ve dış alem) harcama kararlarını etkiler ve toplam talebin konum değiştirmesine neden olur.

Hükümet Politikaları: Hükümetler talep yönlü politikalar (para ve maliye politikası) uygulamak suretiyle toplam harcama düzeyini ve dolayısıyla talebi etkileyebilirler.

Uluslararası faktörler: Döviz kurlarındaki ve yabancıların gelir düzeyindeki gelişmeler yurt içi toplam harcama düzeyinin değişmesine yol açarak toplam talebin yer değiştirmesine neden olur.

Talep şokları: Aniden orta çıkan ve böylece ekonomiyi önce talep yönünden etkileyen tüketim, yatırım, net ihracat gibi toplam harcamaların bileşenlerinde değişmelere yol açan savaş, politik krizler gibi etkenlere talep şoku denir.

Toplam arz; belirli bir dönemde çeşitli fiyat düzeylerinde ekonomideki bütün firmalar tarafından satılmak istenen toplam mal ve hizmet miktarını ifade eder. Ekonominin arz yönünün analizinde, firmaların kısa dönem üretim davranışı ile uzun dönem üretim davranışları arasındaki ayrım önem arz eder.

Fiyat düzeyindeki değişmeler uzun dönemde istihdam ve reel toplam hasıla düzeyini etkilememektedir. Böylece uzun dönem toplam arz eğrisi potansiyel üretim düzeyinde hasıla eksenine dik bir doğru konumundadır.

Kısa dönemde, reel toplam hasıla, fiyat düzeyindeki değişmelere tepki verebilir. Bundan dolayı kısa dönem arz eğrisi (SRAS) fiyat düzeyi ile mal ve hizmet miktarı arasında pozitif bir ilişkinin var olduğunu ön görür.

Fiyat düzeyi değişmediğinde, kısa dönem arzı etkileyen diğer faktörler, arz eğrisinin konum değiştirmesine yol açar. Bunlar:

Ücretlerdeki Değişmeler: Belirli bir fiyat seviyesinde üretim maliyetlerindeki değişmeler toplam arz eğrisinin konum değiştirmesine yol açar. Bir ekonomide ortalama ücret düzeyi artarsa, üreticiler ya ürünlerine daha fazla fiyat talep edecekler ya da aynı fiyat düzeyi için firmalar daha az üretimde bulunacaklardır.

Emek Dışındaki Diğer Üretim Faktörlerinin Fiyatlarındaki Değişmeler: Üretimde kullanılan faktörlerin fiyatlarındaki artışlar, üretim maliyetlerini artırarak toplam arz eğrisini sola kaydırır.

Teknoloji ve Emek Verimliğindeki Değişmeler: Teknik yenilikler yoluyla ekonomideki teknik bilgi düzeyinin artması, daha etkin üretim tekniklerinin üretim sürecinde kullanılması işgücünün verimliliğini artırırken, toplam arz eğrisinin sağa kaymasına yol açar.

Arz şokları: Ekonomi politikaları vasıtasıyla bilinçli bir şekilde ekonminin uyarılmasının ilk etkisi, toplam arz eğrisinin kayması olarak ortaya çıkan değişmelerdir

Toplam arz ve talep eğrilerinin kesişmesi durumunda ekonomi dengeye gelir. Ekonomide; SRAS=LRAS=AD olması durumunda, kısa ve uzun dönem dengesi sağlanmış olur.

Dışa açık ekonomide sabit ve dalgalı kur rejimlerinde genişletici talep yönlü politikaların kısa ve uzun dönem politika etkinlikleri aşağıdaki gibidir.

Sabit kur rejimi ve genişletici maliye politikası; kısa dönemde hem fiyat düzeyi hem de hasıla düzeyi artar. Uzun dönemde ise fiyat düzeyi artar, hasıla düzeyi değişmez. Genişletici maliye politikası kısa dönemde etkin, ancak uzun dönemde etkinsizdir.

Sabit kur rejimi ve genişletici para politikası: fiyat düzeyi ve hasıla düzeyi değişmez. Genişletici para politikası hem kısa hem de uzun dönemde etkinsizdir.

Dalgalı kur rejimi ve genişletici maliye politikası; fiyat düzeyi ve hasıla düzeyi değişmez. Genişletici maliye politikası hem kısa ve hem de uzun dönemde etkinsizdir.

Dalgalı kur sitemi ve genişletici para politikası; kısa dönemde hem fiyat düzeyi hem de hasıla düzeyi artar. Uzun dönemde ise fiyat düzeyi artar, hasıla düzeyi değişmez. Genişletici para politikası kısa dönemde etkin, ancak uzun dönemde etkinsizdir.