Açık Ekonomilerde Makroekonomik Analizler: IS‐LM‐BP Modeli

Ekonomide İç Denge

Ekonomide iç denge, mal ve para piyasalarında eş zamanlı dengenin gerçekleştiği durumu ifade eder. Dengenin nasıl sağlandığı mal piyasası için IS analiziyle ve para piyasası için de LM analiziyle incelenmektedir.

IS'nin Elde Edilişi ve Eğimi: IS eğrisi, yurt içi faiz oranı ve ona ilişkin denge millî gelir düzeyi arasında bir ilişkiyi temsil eden geometrik yerdir. Negatif eğimlidir. Eğimi, yatırımların faizlerdeki değişmeye verdiği tepkiye ve çarpanın büyüklüğüne bağlıdır. IS eğrisi, otonom harcamalardaki değişmeye göre sağa veya sola kayar.

LM'nin Elde Edilişi ve Eğimi: LM eğrisi para piyasasında para talebini reel para arzına eşitleyen çeşitli faiz ve gelir düzeyi bileşimlerini gösteren geometrik yerdir. Pozitif eğimlidir. Eğimi, para talebinin gelirdeki ve faizdeki değişmeye verdiği tepkiye bağlıdır. LM eğrisi, reel para arzındaki değişmelere göre konum alır.

İç Dengenin Sağlanması: Ekonomide iç denge IS ve LM'nin kesiştiği noktada sağlanır.

Ekonomide Dış Denge

Ekonomide dış denge, ödemeler bilançosunun dengede olması anlamına gelir ve BP analiziyle açıklanır.

BP Eğrisi: BP eğrisi, ödemeler bilançosu dengesini sağlayan çeşitli faiz ve gelir düzeyi bileşimlerinin geometrik yeridir. Eğri üzerindeki her noktada ekonomide dış denge sağlanmaktadır. BP eğrisinin altındaki noktalarda ödemeler bilançosu açığı, üstündeki noktalarda ödemeler bilançosu fazlalığı vardır.

Sermaye Hareketliliği : Uluslararası sermaye akışlarının faiz oranlarındaki değişmeye verdikleri tepkilere göre BP eğrisi için üç farklı durum söz konusudur.

• Tam sermaye hareketliliği: Bu durumda BP eğrisi yatay eksene paraleldir.
• Tam sermaye hareketsizliği: Bu durumda BP eğrisi dikey eksene paraleldir.
• Sınırlı sermaye hareketliliği: Bu durumda BP, pozitif eğimli bir eğri şeklindedir.

Mundell‐Fleming Modeli (IS‐LM‐BP Modeli)

Bu model, uluslararası sermaye hareketliliğinin, farklı döviz kuru sistemleri altında uygulanan makroekonomik politikaların etkinliğini belirlemede sahip olduğu rolü analiz etmektedir. IS‐LM‐BP modeli olarak da bilinen Mundell‐ Fleming modeline göre ekonomide iç ve dış denge üç eğrinin kesiştiği noktada eşanlı olarak sağlanır.

Açık Ekonomilerde Maliye ve Para Politikaları

Mundell‐Fleming modeline göre tam sermaye hareketliliği durumunda açık ekonomilerde maliye ve para politikalarının etkileri sabit ve esnek kur sistemleri altında detaylı olarak incelenmektedir.

Sabit Kurda Maliye Politikasının Etkileri: Kamu harcamalarının arttırılması (veya vergilerin azaltılması) IS eğrisini sağa kaydırır. Böylece yurt içi faiz oranı, uluslararası faiz oranının üstüne çıkar. Ülkeye yüksek miktarda uluslararası sermaye girişi olur ve döviz kuru düşme eğilimi gösterir.Merkez bankası piiyasaya ulusal para sürer ve LM eğrisi sağa kayar. Yeni denge daha yüksek bir gelir düzeyinde gerçekleştiğinden maliye politikası sabit kurda tam etkindir.

Sabit Kurda Para Politikasının Etkileri: Ulusal para arzının arttırılması, LM eğrisini sağa kaydırır. Böylece yurt içi faiz oranı, uluslararası faiz oranının altına düşer.Ülkeden yüksek miktarda uluslararası sermaye çıkışı olur ve döviz kuru yükselme eğilimi gösterir. Merkez bankası piyasadan ulusal para satın alır ve LM eğrisi sola kayar. Sonuçta denge gelir düzeyi değişmediğinden sabit kurda para politikası tam etkinsizdir.

Esnek Kurda Maliye Politikasının Etkileri: Kamu harcamalarının arttırılması (veya vergilerin azaltılması) IS eğrisini sağa kaydırır. Böylece yurt içi faiz oranı, uluslararası faiz oranının üstüne çıkar. Ülkeye yüksek miktarda uluslararası sermaye girişi olur ve ulusal para değerlenir. İhracat azalır, ithalat artar ve IS sola kayar. Sonuçta gelir düzeyinde bir değişme olmadığından, esnek kurda maliye politikası tam etkinsizdir.

Esnek Kurda Para Politikasının Etkileri: Ulusal para arzının arttırılması, LM eğrisini sağa kaydırır. Böylece yurt içi faiz oranı, uluslararası faiz oranının altına düşer.Ülkeden yüksek miktarda sermaye çıkışı olur ve ulusal para değer kaybeder. İthalat azalır, ihracat artar ve IS eğrisi sağa kayar. Sonuçta daha yüksek bir gelir düzeyinde dengeye gelindiğinden esnek kurda para politikası tam etkindir.