Uygulamalı Dış Ticaret Yöntemleri

Dış ticaret işlemlerinde ihracatçı ve ithalatçı arasındaki güven büyük önem taşır. Ülke farklılıkları beraberinde finansal, hukuki ve idari pek çok sorunu beraberinde getirmektedir. Dış ticarette sözleşmeye uymama riski ve kur riski gibi pek çok risk bulunmaktadır.

Aktarmalı ticaret uygulaması kliring işlemleri sonucunda dönem sonunda denge kendiliğinden gerçekleşmezse, yani iki ülkenin birbirinde alacakları ve borçları eşit olmaması durumunda, alacaklı ülke alacak haklarının üçüncü bir ülkeye devredebilmektedir. Üçüncü ülke ise devraldığı alacak hakkına dayanarak borçlu ülkeden ithalat yapması, aktarmalı ticaret olarak ifade edilir.

Karşı satın alım işleminde bir ülkeye yapılan ihracat karşılığında o ülkeden mal ithalatı yapılması söz konusudur. İhracat ve ithalat işlemi birbirine bağlı yürütülür, ihracat ve ithalat işlemleri ayrı ayrı serbest dövizle yürütülür. Yapılan anlaşma ile ihracat karşılığı ithalat edilecek malların listesi hazırlanır.

Akreditif uygulaması ile ithalatçı tarafından düzenlenen ve banka aracılığıyla ihracatçıya gönderilen ödeme emridir. İthalatçı (amir), ihracatçı (lehtar), ithalatçının bankası (amir banka) ve ihbar bankası akreditif işleminin taraflarıdır.

Poliçe ile satışta satıcı tarafından düzenlenen ve alıcının belli bir tarihte ve miktarda koşulsuz ödeme yapmasını belirten yazılı ödeme emridir. Poliçeyi düzenleyen, kendisine veya bir başka kişiye ya da senet taşıyıcısına (hamiline) poliçede belirtilen tutarın ödenmesi emrini verir. Poliçede keşideci (ihracatçı/poliçeyi düzenleyen), lehtar (kendisine ödeme yapılacak olan kişi/ihracatçı) ve muhatap (ithalatçı/ödemeyi yapacak olan alıcı) bulunmaktadır.

Ön ödemeli satış yönteminde ithalatçı malın bedelini ödedikten sonra ihracatçı malı göndermektedir. İhracatçı açısından en garantili yöntemdir. Konsinye satış işlemi ihracatçının önce malını gönderip, mallar satıldıktan sonra bedelini ithalatçıdan tahsil ettiği yöntemdir.Açık hesap işlemlerinde de önce mal kısım kısım gönderilir daha sonra belli aralıklarla gönderilen malların bedeli ödenir. Ödemeler temiz poliçe veya ithalatçının hazırladığı alınan çekle yapılır. Güven unsuru önemlidir.

Karşılık esasına dayalı ticaretin diğer bir adı ise bağlı ticarettir. Bu yöntemde iki taraf aralarında yaptıkları bir anlaşmayla ihracat ve ithalatlarını birbirleri ile yapmayı taahhüt ederler ve bu işlemlerde döviz veya mal talep edilebilir. Takas en eski ticaret yöntemlerinde olan bu uygulamadır ve bunda malın mal ile değişimi söz konusudur. Paranın icat edilmesinden önce, eski medeniyetler arasındaki ticaretin tamamı bu şekilde yürütülmüştür. A ülkesinde ihracatçı malını B ülkesindeki ithalatçıya satar ve karşılığında B ülkesinden belli malları alır.

Kliring, takasın gelişmiş şekli olup bu yöntemde ihracatçı ve ithalatçıların birbirlerini bularak bağımsız anlaşmalar yapmalarına gerek yoktur. Bu sistemde karşılıklı olarak hesapları tutan ve denkleşmeyi sağlayan, kliring ofisi adı verilen ve Merkez Bankası bünyesinde oluşturulan bir bölüm bulunmaktadır. Aralarında kliring anlaşması imzalayan ülkeler hangi malların, uygulama süresinin ve parasal hacmin miktarını belirler.

Geri satın alım uygulamasında ihraç edilen yatırım malları ile üretilen malların ithali söz konudur. Özellikle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında sıklıkla karşılaşılır. Gelişmiş ülke makine üretmek için gerekli olan yatırım mallarını gelişmekte olan bir ülkeye ihraç eder. Bu ülkede ucuz iş gücü ve ham madde gibi faktörler ile ucuza üretilen malların bir kısmı yatırım malı ihracatçısı ülke tarafından ithal edilir. Offset anlaşmaları da gelişmekte olan veya az gelişmiş ülkelerin sıklıkla başvurduğu bir yöntemdir. Özellikle büyük miktarda döviz gerektiren ithalat işlemlerinde ithalatçı olan az gelişmiş ülke ihracatçı olan gelişmiş ülkeden kendisine döviz kazandırıcı işlemler yapmasını ister.

Fason imalat gelişmiş ülkelerde üretim yapmak, ham madde ve iş gücü maliyetleri nedeniyle kimi durumlarda yüksek maliyetli olabilmektedir. Bu nedenle gelişmiş ülkelerdeki firmalar özellikle emek ve ham madde yoğun bazı sanayi ürünlerinin üretimini azgelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerdeki anlaşmalı firmalara yaptırabilmektedirler.

Finansal kiralama (Leasing) önemli bir dış ticaret finansman yöntemidir. Leasing işlemlerinde bir mal veya sermaye varlığı, finansal kiralama kuruluşu tarafından satın alınıp bu varlığı kullanmak isteyen yatırımcıya belli süre ve ücret karşılığı kiralanır. Faktöring yöntemi ile mal veya hizmet satışı yapan firmalar alacaklarını nakit olarak değil de bir senet karşılığı vadeli olarak almış olabilirler. Ancak, finansal açıdan firmanın nakit gereksinimi bulunması hâlinde, firma elindeki senedi ve buna bağlı alacak haklarını belli iskonto ve komisyon oranı karşılığında faktör adı verilen mali aracılara satarak ihtiyaç duyduğu nakde ulaşır. Forfaiting işlemi ise İhracattan doğan vadeli alacakların belli komisyon ve faiz oranı karşılığında nakde çevrilmesini sağlayan sistemdir. Forfaiting işleminde taraflar; ihracatçı, ithalatçı, forfaiter ve garantör bankadır.