Kültürlerarası İletişim
Kültürlerarası İletişimle İlgili Temel Kavramlar
Kültürlerarası iletişim, genel anlamda kültür ve iletişim olmak üzere iki temel unsuru içermektedir. Kültür kelimesinin kökeni Latince cultura’dır. Cultura kelimesi ise inşa etmek, işlemek, süslemek, bakmak anlamlarına gelen Colere'den türetilmiştir. Sosyal bilimlerde çoğu kavramda olduğu gibi kültür için de üzerinde konsensüs sağlanmış tek bir tanımlama yoktur.
Kültürlerarası iletişimle ilgili bir diğer önemli kavram iletişimdir. İletişim en yalın tanımıyla duygu ve düşüncelerin çeşitli simgeler yoluyla paylaşılma sürecidir. İletişim süreci kaynak, kodlama, mesaj, kanal, kodaçma, alıcı ve geribildirim gibi unsurlardan oluşur.
Kültürlerarası İletişim
Kültürlerarası iletişim, en basit biçimiyle farklı kültürlere veya aynı kültür içinde yer alan farklı alt kültürlere mensup bireyler arasındaki iletişimdir. Kültürlerarası iletişim oldukça yeni sayılabilecek bir disiplindir. Nitekim kültürlerarası iletişim çalışmalarının başlangıcı 2. Dünya Savaşı sonrasına dayanır. Bir disiplin olarak kültürlerarası iletişim kavramı ilk kez Edward T. Hall’ün 1959 tarihli The Silent Language adlı eserinde geçmektedir. Hall, kültürlerarası iletişim konusunda ilk eğitim çalışmalarına öncülük ederek ve bu konuda çok sayıda yayın yaparak kültürlerarası iletişim disiplininin gelişiminde çok önemli roller üstlenmiştir.
Kültürlerarası İletişim Kuramları
Kültürlerarası iletişim sürecinin nasıl gerçekleştiğini- açıklamak üzere çeşitli kuramsal yaklaşımlar ortaya atılmıştır.
Enformasyon Sistemleri Kuramı
Hall’ün Enformasyon Sistemleri Kuramı içerisinde yer alan ve zamanın kullanımına ve bağlam-anlam ilişkine dair yapmış olduğu ayrım kültürlerarası iletişim alanında oldukça önemli kabul edilmektedir.
Monokronik-polikronik kültürler: Hall (1990), zamanı algılama ve kullanma bağlamında dünyadaki kültürleri monokronik kültürler ve polikronik kültürler olmak üzere iki kategoriye ayırmaktadır. Genel anlamda monokronik kültürler, tek bir zaman diliminde tek bir işe odaklanırken polikronik kültürler tek bir seferde birden fazla iş yapma eğilimindedirler.
Düşük bağlamlı kültürler ve yüksek bağlamlı kültürler: Yüksek bağlamlı iletişim (mesaj) enformasyonun çoğunun ya fiziksel bağlamda ya da kişinin kendisinde bulunduğu, mesajın çok az bir kısmının kodlandığı, açık olduğu ve iletildiği bir iletişim türüdür. Düşük bağlamlı iletişim (mesaj) ise enformasyonun çoğunun mesaj içeriğine açık bir şekilde kodlandığı iletişime karşılık gelmektedir.
Zaman oryantasyonu: Zaman oryantasyonu, kültürlerin zamana ilişkin algılarını içermektedir. Yaşamda kısa erimli bir yönelime sahip kültürler, geçmişe ve geleceğe değil bugüne önem veren, uzun vadede gerçekleşecek hedeflere karşı tolerans seviyeleri oldukça düşük olan kültürler iken; yaşamda uzun erimli bir yönelime sahip kültürler ise geleceğe daha fazla önem veren kültürlerdir.
Kültürel Boyutlar Kuramı
Kültürel Boyutlar Kuramı Hollandalı bilim adamı Geert Hofstede tarafından geliştirilmiştir.
Hofstede, kültürel boyutları a) güç aralığı, b) bireycilik-kolektiflik, c) erillikdişillik, d) belirsizlikten kaçınma ve e) zaman oryantasyonu olarak sıralamış ve adlandırmıştır.
Güç aralığı: Hofstede (1991, s. 28) güç aralığını, bir ülkenin kurum veya kuruluşlarının daha az güce sahip üyelerinin güç dağılımındaki eşitsizliği kabul etme derecesi olarak tanımlamaktadır.
Bireycilik-kolektiflik: Bireyci kültürler, bireyler arasındaki bağın zayıf olduğu, herkesin öncelikle kendisi ve yakın aile üyelerinin ihtiyaçlarıyla ilgilendiği toplumlardır. Kolektif kültürler ise doğumdan itibaren insanların kendilerini yaşam boyu koruyacak ve koşulsuz sadakat bekleyen güçlü ve kapalı gruplara entegre oldukları kültürlerdir.
Erillik-dişillik: Eril kültürler, toplumsal cinsiyet rollerinin belirgin bir biçimde birbirinden ayrıldığı, erkeklerin kararlı, sert ve maddi yönelimli, kadınların ise alçakgönüllü, duyarlı ve yaşam kalitesine önem verdikleri kültürler iken; dişil kültürler, toplumsal cinsiyet rollerinin birbiriyle kesiştiği ve bu nedenle hem erkeklerin hem de kadınların alçak gönüllü, duyarlı ve yaşam kalitesine önem verdikleri kültürlerdir.
Belirsizlikten kaçınma: Belirsizlikten kaçınma, bir toplumda insanların belirsiz veya bilinmeyen durumlar karşısında kendilerini tehlikede hissetme düzeyleriyle ilgili bir kavramdır.
Kültürlerarası İletişimi Etkileyen Faktörler
Kültürlerarası iletişimi etkileyen çok sayıda faktörden söz edilebilir. Bunlar arasında değerler ve normlar, etnomerkezcilik, kalıp düşünceler ve önyargılar en önde gelenleridir.
Değerler ve Normlar: Değerler, insanların cazip, güzel ve iyi olanın ne olduğuna karar verirken kullandıkları kültürel olarak belirlenmiş standartlardır. Normlar, bir kültürün tercih ettiği düşünce veya davranış kurallarına göre belirlenen davranış modelleridir. Değerler normların oluşumunda başlangıç noktasıdır.
Etnomerkezcilik: Etnomerkezcilik, kişinin diğer kültürleri kendi kültürünün standartlarına göre yargılamasını ifade etmektedir. Bunun tam karşısında ise kültürel görelilik bulunmaktadır. Kültürel görelilik, bir kültürü o kültürün kendi standartlarına göre yargılamaktır.
Kalıp Düşünceler ve Önyargılar: Kalıp düşünceler (stereotip), bir kişi veya grup hakkında yapılan genellemeler olup, karşıdaki kişinin belirli bir grup veya kategoriye ait olduğunu düşünme eğilimidir. Önyargılar ise bu türden kalıp düşüncelerin zaman içerisinde olumsuz tutuma dönüşmeleridir. Dolayısıyla önyargılar kalıp düşüncelerden doğmaktadır.
Kültürlararası İletişim Yeterliği
Kültürlerarası iletişim, iletişim sürecine dâhil olan tarafların etkili iletişim için bazı temel yeterliliklere sahip olmalarıyla başarılı sonuçlar doğurabilir. Etkileşime katılan bir bireyin, etkileşim sırasında her iki tarafı da ilgilendiren amaçlarına ulaşmak için mevcut durumun koşulları içinde, olası iletişim davranışlarından en uygun olanını seçme becerisi olarak tanımlanan iletişim yeterliği kültürlerarası iletişimin önkoşulu niteliğindedir.