Uluslararası Finansal Teknikler I: Leasing, Faktoring ve Forfaiting

Uluslararası ticaret hacminin giderek artması ve büyüyen finansman ihtiyacı, yeni finansman tekniklerini gerektirmiş ve finansman kaynağı gereken alanlarda, bankalar tarafından kurulmuş bağımsız şirketler şeklinde örgütlenen ya da bankalar ve diğer finansal kuruluşlara ortak veya bağlı olarak faaliyette bulunan finansal kurumlar ortaya çıkmıştır. Bu kurumlar tarafından yürütülen leasing, faktoring ve forfaiting işlemleri, ulusal ve uluslararası seviyede yoğun rekabet ortamında bulunan alıcı ve satıcılar arasındaki ticaretin karşılıklı finansmanında önem kazanmıştır.

Leasing, kiracı tarafından seçilen bir yatırım malının mülkiyeti leasing şirketinde kalmak suretiyle, kullanım hakkının belirlenen kiralar karşılığında kiracıya verilmesini sağlayan bir finansman tekniğidir. Leasingde genel olarak hukuki işlem yapmaya yetkili her türlü kişi ve kuruluş kiracı, her türlü taşınır ya da taşınmaz mal leasing konusu olabilmektedir. Bilgisayar yazılımı (çoğaltılmış kopyaları hariç), patent hakkı gibi fikrî ve sınai haklar; asıl özelliğini koruyamayan ya da kullanıldığında özelliklerini yitiren hammadde veya ara mal niteliğindeki mallar leasing konusu olamamaktadır. Leasing şirketi, satıcı ve kiracı, leasing sözleşmesinin taraflarını oluşturmaktadır. Leasingin kiracı ve leasing şirketi açısından avantajları bulunmaktadır. Çok sayıda leasing çeşiti bulunmakla beraber, ülkemizde, yaygın olarak finansal leasing uygulanmakta ve yeni yasal düzenlemelerle, faaliyet leasingi ve satıp geri kiralama işlemleri de yapılabilmektedir.

Faktoring, kredili mal ve hizmet satışından doğmuş veya doğacak kısa vadeli firma alacaklarının faktoring şirketi tarafından bedeli peşin ödenmek suretiyle devralınarak, firmaya garanti, tahsilat ve finansman hizmetlerinin sunulduğu finansal bir yöntemdir. Bu yöntemde, satıcı firmanın, faktoring şirketi ile bir sözleşme imzalaması ve bu sözleşmeye göre, kredili olarak yapacağı tüm satışlar için faktoring şirketinin onayını alması gerekmektedir. Dolayısıyla, firmanın şirkete danışmadan yaptığı kredili satışlardan doğan alacakları şirketi bağlamamaktadır.

Satıcı, alıcı ve faktoring şirketi, genel olarak faktoring işleminin taraflarıdır. Faktoringin satıcı, alıcı ve faktoring şirketi açısından avantajları bulunmaktadır.

Satıcı ve alıcının aynı veya farklı ülkelerde bulunmaları, satıcının talep ettiği hizmetler ve taraflarca belirlenen sözleşme kurallarına bağlı olarak faktoring işlemleri çeşitlilik göstermektedir. Açık, gizli ve geri dönülebilir /geri dönülemez gibi faktoring çeşitleri bulunmaktadır.

Forfaiting, özellikle mal ve hizmet ihracatından doğan, belirli bir ödeme planına göre tahsil edilebilecek olan alacakların bir banka ya da bu alanda uzmanlaşmış bir finansman kurumu (genellikle bir banka ya da faktoring kuruluşu) tarafından rücu hakkı olmaksızın satın alınması olarak tanımlanabilmektedir. İhracatçı firma, ithalatçı firma, alacağı garanti eden banka ve alacak hakkını satın alan finans kurumu forfaiting işleminin taraflarıdır.

Ülkemizde finansal kuruluş olarak faaliyet gösteren finansal kiralama ve faktoring şirketlerinin kuruluş ve çalışma esasları ile finansal kiralama ve faktoring sözleşmelerine ilişkin usul ve esas düzenlemeler 13.12.2012 tarihli 6361 sayılı Kanunda yer almaktadır. Finansal kuruluş olarak faaliyet gösteren finansal kiralama ve faktoring şirketlerinin kuruluşuna izin verilmesi ve faaliyetlerinin denetlenmesi ile ilgili hususlar Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından yürütülmektedir.