Uluslararası Bankacılıkta Derecelendirme
Küreselleşme sürecinde, uluslararası sermayenin yönünü belirleyen unsurlardan birisi hiç kuşkusuz kredi derecelendirme kuruluşlarının raporlarıdır. Bu küreselleşme süreci ile birlikte finansal piyasalardaki karmaşıklığın, krizlerin, borçların ve borç çeşitliliğinin artmasıyla, gerek fon arz edenler ve gerekse resmî otoriteler, kredi derecelendirme kuruluşlarının görüşlerine giderek daha fazla önem vermeye başlamışlardır. Finans piyasaları, genel kabul gören kredi derecelendirme kuruluşlarının, bankalar hakkında yayınladıkları kredi notlarını büyük bir dikkatle takip etmektedirler. Derecelendirme kuruluşlarının yatırımcıyı koruması ve birikimlerini değerlendirmede yardımcı olması, kamuyu aydınlatmada önemli rol almasını ve finans piyasalarında güven unsurunun yerleşmesini sağlamada büyük katkı yapmaktadır.
Bankaların derecelendirmesi, bu kuruluşların yükümlülüklerini tam olarak ve zamanında yerine getirme gücünün bir göstergesi olmaktadır. Bu nedenle bankaların derecelendirmesi, finansal sistemin işlevini sağlıklı bir şekilde yerine getirebilmesinin bir ölçüsü olarak da önem arz etmektedir.
Derecelendirme kuruluşlarının ve notlarının bu denli önemli olduğu günümüz ortamında bankaların faaliyetlerinin analizinin kredi derecelendirme kuruluşları tarafından gerçekleştirlmesi piyasaki yatırımcılara düşük maliyetli ve objektif bilgiler sağlaması dolayısıyla, finans sektörünün sağlıklı gelişmesine önemli katkılar sağlamaktadır.
Bu bağlamda bu ünitede uluslararası dercelendirme kavramı, uluslararası derecelendirme kuruluşları ve bu kuruluşların bankalara vermiş olduğu derecelendirme notları gibi konular ele alınıp incelenmiştir.
ilk olarak dercelendirme kavramı ele alınmıştır. Kısaca derecelendirme bir kurum veya kuruluşun kredileri geri ödeme kapasitesinin tespit edilmesidir. Derecelendirme kriterleri ortaya koyulurken dikkat edilen unsurlar;
- Uzun vadeli borçlar
- Kamu kâğıtları (devlet tahvili, hazine bonolar gibi)
- Oydan yoksun hisse senetleri
- Mevduat sertifikaları
- Yatırım fonları
- Menkul kıymet yatırım fonları
- Sigorta şirketlerinin hasar ödeme konularıdır.
Daha sonra derecelendirme türleri konusu ele alınmıştır. Derecelendirme türleri aşağıdaki gibidir:
Uluslararası döviz cinsinden rating: Bu rating türünde kurumun döviz cinsi yükümlülüklerini döviz yaratarak ödeyebilme kabiliyeti (gücü) değerlendirilir.
Uluslararası yerel para cinsinden rating: Kurumun yerel para cinsi yükümlülüklerini yerel para yaratarak ödeyebilme gücünün, uluslararası ölçütlere göre değerlendirildiği rating türüdür.
Ulusal yerel para cinsinden rating: Kurumun yerel para cinsi yükümlülüklerini yerel para yaratarak ödeyebilme kabiliyeti ulusal ölçütlere göre değerlendirilerek yapılan ratingdir.
Uluslararası derecelendirme kuruluşları bir sonraki başlık altında ele alınmıştır. Derecelendirme sektöründe faaliyet gösteren en önemli üç şirket Moody’s Investors Service Inc, Standard and Poor’s Inc ve Fitch Inc’dir.
Derecelendirme kuruluşları kredi derecelendirme işlemlerini uzun vadeli (bir yıldan uzun vadeli) ve kısa vadeli kredilerin (bir yıldan az vadeli) derecelendirilmesi şeklinde ayırırlar.
Uzun vade derecelendirmelerinde S&P ve Moody’s tarafından verilen AAA-Aaa en yüksek not olmakta ve bu not en yüksek geri ödeme olasılığını göstermektedir. Aynı şekilde AA-Aa yüksek ödeme kapasitesini, A güçlü ödeme kapasitesini ve BBB ve Baa uygun ödeme kapasitesini ifade etmektedir. bu notlardan daha düşük olanlar ise spekülatif borç veya borçluyu göstermektedir. BB-Ba1 yükümlülükleri yerine getirme gücü olduğu hâlde belirsizlik olduğuna, B yükümlülükleri yerine getirmede yüksek risk taşıdığına işaret eder. CCC-Caa ödenmeme riski ile karşı karşıya olunduğunu, CC, Ca ve D ödememe durumunu göstermektedir.
AAA, Aaa, CC, Ca ve D notları dışındaki notlar kendi içlerinde de üçe ayrılmaktadır. S&P’da A+, A, A-; Moody’s’de Aa1, Aa2, Aa3 örneğinde olduğu gibi derecelendirme, rakam veya işaretler (+,-) kullanılarak yapılmaktadır. Bu işaretlerle verilen notun düşme ya da artmaya eğilimli olup olmadığı belirtilmektedir.
Kısa vadeli derecelendirmelerde belirsizliğin daha az olması nedeniyle, daha az sayıda not bulunmaktadır. Kısa vadede S&P, “A”, Moody’s, “P” ve diğer derecelendirme kuruluşları da kendi isimlerinin baş harflerini veya sayıları kullanarak notlarını vermektedirler. Yerli para cinsinden olan yükümlülüklerin derecelendirilmesi yapılırken ise, harfler kaldırılıp notun başına LC getirilmektedir.