Uçak Bordo Aletleri

Bordo Aletleri Çeşitleri ve Çalışma Prensipleri

Uçak bordo aletleri dediğimiz araçlar, pilota uçağın dikeydeki ve yataydaki hızı, irtifası, uçuş başı ve yatış açısı gibi kritik öneme sahip bilgilerini gösterir.Pilotun, dışarıdan herhangi görsel bir referans noktası olmamasına rağmen emniyet sınırları dâhilinde dönüş yapmasını sağlar. Bu aletler;

• Pitot – Statik sistemler
• Pusula Sistemleri
• Jiroskopik sistemler olmak üzere üç başlık altında incelenirler.

Pitot – Statik Sistemler

Pitot – statik sistemler, havanın pitot basıncı ve statik basıncını kullanarak uçağın irtifa, yatay hava sürati ve dikey hava sürati gibi değerlerinin hesaplanmasını sağlayan sistemlerdir. Uçağın bahsettiğimiz bilgilerini elde edebilmek için hem uçağın bulunduğu irtifadaki hareketsiz havanın basıncı yani statik basınç ya da barometrik basınç hem de uçağın hareket ederken, akan havanın uçağa yaptığı basınç olan dinamik basıncın ölçülmesi gereklidir. Pitot – statik sistem üç bölümden teşekkül eder.

Pitot Tüpü ve Kanalları

Pitot tüpü, hava aracının hızını ölçmek için hava aracının dışına monte edilen L şeklinde bir cihazdır.

Statik Port ve Kanalları

Statik port, genellikle hava aracının gövdesinin yan tarafında bulunan, gövdeye gömülü, küçük hava girişidir.

Bağlı Bulunan Aletler

Pitot – statik sistem üç adet cihazı kapsar. Bunlar; altimetre, hava hızı göstergesi ve dikey hız göstergeleridir.

Altimetre

Altimetre, hava aracının belirli bir referans noktasına göre dikey mesafesini ölçen aletin adıdır. Yerden yükseğe doğru çıkıldıkça basınç düşer, altimetre de yükseklik veya irtifa hesaplaması yaparken bu basınç bu eğilimini kullanır. Referans aldığı basınç ile (deniz seviyesi basıncı, havalimanı basıncı vb.) hava aracının bulunduğu irtifanın basınç farkını dikey mesafeye çevirir.

Hava Hızı Göstergesi

Sürat saati olarak da adlandırılan hava hızı göstergesi,pitot – statik sistemlere dahil olan bir uçak bordo aletidir.

Dikey Hız Göstergesi

Varyometre ya da alçalma tırmanma oranı göstergesi (RDCI) olarak da geçen dikey hız göstergesi pitot - statik sisteme bağlı çalışan diğer uçak bordo aletidir.

Pusula Sistemleri

Hava araçlarında kullanılan pusula, kuzey olarak manyetik kuzeyi referans alır. Manyetik pusulanın çalışma prensibi, manyetik olmayan bir kutu içerisinde bulunan ve bir ucu manyetik olan iğnenin dünyanın manyetik kutbu olan kuzeyi göstermesidir.

Jiroskopik Sistemler

Düzdöner ya da cayroskop olarak da adlandırılan jiroskoplar bordo aletlerinde daha çok uçağın o anki durumunu gözlemlemek amacıyla kullanılmaktadırlar. Üçe ayrılır:

• Dönüş – kayış göstergesi
• İstikamet göstergesi
• Durum cayrosu

olarak sınıflandırabiliriz.

Dönüş – Kayış Göstergesi

Dönüş koordinatörü olarak da adlandırılan bu jiroskopik bordo aleti, iki farklı durumu gözlemlemeye yardımcı olur. Cihazın adından da anlaşılacağı gibi, hem uçağın dönüş oranını gösterir hem de uçağın dönüş sırasında içe kayma ya da dışa savrulma yapıp yapmadığını gösterir.

İstikamet Göstergesi

Elektrikli ve vakumlu jiroskopik bir sistem olan istikamet göstergesi, uçağın yönünü pusulanın 360 derecelik açı cinsinden gösterir.

Durum Cayrosu

Durum göstergesi ya da yaygın olarak bilinen diğer adı yapay ufuk olan durum cayrosu, dünyanın ufkuna göre, uçağın durumunu ve en ufak yönelim değişimini gösteren sistemdir.