Anti-icing ve De-Icing Sistem ve Uygulamaları
Soğuk havaşartlarında buzun negatif etilerini gidermek için uçaklara sıvı uygulaması yapılır. Sıkılan sıvıya, buzlanmayı önleyici/buz çözücü (antiicing/de-icing) sıvı adı verilmektedir. Buz çözücü sıvı, uçakların dış yüzeylerinin birikmiş olan buz, don ve kardan arındırılması amacıyla kullanılırken, buzlanmayı önleyici sıvı ise, uçakların yüzeyinde bu tip oluşum ve birikimlerin önüne geçmek için uygulanır; yani proaktif bir işlemdir.
Bu işlem ülkemizde bir “yer hizmeti” türü kabul edildiğinden uçaklara, yer hizmetleri firmaları tarafından uygulanmaktadır.
Fakat dünyadaki uygulamalara bakıldığında bazı havayolları, ülkelerinin de getirdiği şartlar gereği kendi uçakları için bu işlemi, kendi bünyelerinde kurdukları ekipler vasıtasıyla gerçekleştirmektedir.
De-icing işlemi, uçakların kalkış emniyetini sağlamak amacıyla yapılmaktadır.
Zira uçakların özellikle kanatlarında oluşabilecek buzlanma, kalkışesnasında ihtiyaç duyulan aerodinamik performansın elde edilmesine engel oluyor.
1982 yılının ocak ayında meydana gelenAir Florida kazası, kanatlardaki buzlanmanın ne denli ölümcül olabileceğinin acı bir örneğini teşkil etmektedir.
Buzlanmayı önleyici/buz çözücü sıvılar uçaklara sadece active frost durumunda, yani uçakların yüzeylerinde buz ve don oluşmasını sağlayabilecek sıcaklıklarda (sıfır derece veya çiy noktası sıcaklıklar) ve kar, sulu kar, donan sis gibi uçak yüzeylerine tutunduğunda uçağın aerodinamik özelliklerini etkileyebilen yağış olayları görüldüğünde uygulanır.
Bu durumların dışında, literatürde “Cold Soak Effect” olarak adlandırılan ve az bilinen bir fenomen daha vardır.
Cold Soak Effect, çok uzun süre yüksek irtifada uçtuktan sonra yere inen ve kanatlarının içinde bulunan yakıt hücrelerinde çok düşük sıcaklıklarda akaryakıt bulunduran veya aprondaki hidrant sisteminden çok düşük sıcaklıkta akaryakıt yüklenen uçakların, yine kanatlarına temas eden yağış neticesinde kanatlarında “şeffaf buzlanma” oluşması durumudur.
Bu etkinin görüldüğü durumlarda hava sıcaklığı 0 ila +15 derece arasında olsa dahi uçaklara de-icing uygulanabilir.
Bununla birlikte de-icing işlemi en yaygın olarak bir havalimanında kısa sürede yükleme-boşaltma yapan uçaklar ile bir önceki günden yatıya kalıp sabah sefere çıkan uçaklara uygulanır. Kalkış yapacak bir uçağa de-icing/antiicing hizmetinin alınıp alınmaması, pilotun vereceği karara bağlıdır.
Yani kar yağan bir günde kaptan pilotun yapacağı inceleme neticesinde gerekli görmemesi hâlinde uçağa buz çözücü sıvı sıkılmayabilir.
Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi, buz oluşumuna yol açan düşük sıcaklıklarla birlikte kar veya sulu kar yağışı da söz konusu ise, de-icing uygulamasından sonra anti-icing sıvısı da uygulanır.
Yeşil renkli ve viskozitesi, yani akmazlığı, de-icing sıvısına nazaran daha yüksek olan anti-icing sıvısı uygulandığı yüzeylere adeta yapışarak kalkış öncesi taksi yaptığı süre boyunca uçağın üzerinde herhangi bir kar ya da sulu kar birikimi oluşmasını engeller.