Moğol İstilası ve Devletin Yıkılışı

Türkiye Selçuklularında en parlak devri yaşatan I. Alâeddîn Keykubad'dan sonra tahta oğlu II. Gıyâseddîn Keyhüsrev geçti. Onun döneminde vuku bulan Babaî isyanı ile Moğollar, Selçukluların zaafını anlayarak Anadolu'ya girmeye karar verdiler.

Moğollar, Anadolu'da ilk olarak 1242 yılı sonuna doğru Erzurum'u ele geçirdiler.

Türkiye Selçukluları Baycu Noyan komutasındaki Moğol ordusu ile 4 Temmuz 1243 tarihinde karşılaşmış ve mağlup olmuştur.

Baycu Noyan, Kösedağ Savaşı'ndan sonra hareketine devam edip Sivas'ı yağmalamış, Kayseri'yi bir kuşatma sonucu ele geçirip geri dönmüştür.

Kösedağ Savaşı'ndan sonra Vezir Mühezzebeddîn Ali, Moğol komutanı ile anlaşma yapmış, buna göre Türkiye Selçukluları Moğollara bağlı bir devlet haline gelmiştir.

Sultan II. Gıyâseddîn ölümünden sonra geride 3 erkek evlat bırakmış ve bunlardan en küçüğü II. Alâeddîn Keykubad'ı veliaht olarak seçmiştir. Ancak devlet adamları en büyük oğul II. İzzeddîn Keykavus'u tahta geçirmişlerdir. IV. Kılıçarslan ise davet üzerine Moğolistan'a gönderilmiştir.

IV. Kılıçarslan, Moğolistan'dan 1249 yılında sultanlık yarlığı ile gelmiş ve taht mücadeleleri başlamıştır.

Celâleddîn Karatay üçlü saltanat fikrini ortaya atmıştır. Bu sistem 1249-1254 yılları arasında uygulanmıştır.

Üçlü saltanat sistemi 1254 yılında Celâleddîn Karatay'ın ölümü ile bitmiş, taht mücadeleleri yeniden başlamıştır. Bu mücadelelerde II. İzzeddîn, kardeşini yenerek tekrar tahta tek başına çıkmıştır. II. Alâeddîn Keykubad, Erzurum'da öldürülmüştür.

14 Ekim 1256 tarihinde meydana gelen Sultanhanı Savaşı'nı Moğollar kazanmıştır. Baycu Noyan kaçan II. İzzeddîn'in yerine tahta IV. Kılıçarslan'ı çıkartmıştır.

1259 yılında Moğollardan gelen yarlık ile II. İzzeddîn ve IV. Kılıçarslan arasında ikili müşterek saltanat başlamıştır. Bu sistem 1262 yılında II. İzzeddîn'in İstanbul'a gitmesiyle nihayete ermiş ve tahta tek başına IV. Kılıçarslan geçmiştir.

IV. Kılıçarslan döneminde ülke Muîneddîn Pervâne'nin elinde olmuş, o da Moğollara dayalı siyaset yaparak rakiplerini bertaraf etmiştir. 1266 yılında Pervâne tarafından Sinop tekrar fethedilmiştir.

Pervâne döneminde Anadolu'da Moğol baskısı artmış ve buna mukabil Türkmen isyanları da artmıştır.

Memlük Sultanı Baybars, 1277 yılında Anadolu'ya gelerek Elbistan Savaşı'nda Moğolları yenmiş ve Kayseri'ye kadar ilerleyerek şehre girmiştir. Pervâne'nin ikili siyaset yapması ve Kayseri'de yaşanan iaşe sıkıntısı yüzünden Baybars geri dönmüştür. Baybars'ın Anadolu'ya geldiğini öğrenen Abaka Han, Anadolu seferine çıkarak bir çok şehri yağmalamış ve bir çok kişiyi de katletmiştir. Pervâne de Abaka tarafından idam edilmiştir.

Baybars'ın Anadolu'ya gelmesinin akabinde burada bir otorite boşluğu meydana geldi. Karamanoğulları, Eşrefoğulları ve Menteşeoğullarının yardımıyla Konya'ya girmiş ve Alâeddîn Siyavuş'u (Cimri) tahta çıkarmışlardı. Ancak Moğol-Selçuklu ordusunun geldiği haberi ile geri çekilmişlerdir.

1284 yılında Sultan III. Gıyâsedîn Keyhüsrev, Argun Han tarafından azledilmiş yerine II.Gıyâseddîn Mesud, Selçuklu tahtına çıkmıştır. III. Gıyâseddîn Keyhüsrev'in annesi kendi torunlarını tahta çıkartmak istemiş ve Eşrefoğulları ve Karamanoğulları ile ittifak yapmıştır. Ancak bu girişim başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

Bu dönemde Türkmenlerin isyanı ise Vezir Sâhib Ata ve Anadolu umumi valisi Geyhatu tarafından bastırılmıştır. Geyhatu'nun İlhanlı tahtına geçmesiyle Türkmenler tekrar isyan etmişler ancak yine onun geri dönmesi ile sindirilmişlerdir.

1295 yılında İlhanlı tahtına Gazan Han geçmiştir. Onun döneminde Anadolu'daki Moğol komutanları hem burada zulümlerini arttırmış hem de İlhanlılara isyan etmişlerdir. Bu dönemde Togoçar, Baltu Noyan ve Sülemiş'in isyanları bastırılmıştır.

Artık kaynaklarda adı çok geçmeyen II. Mesud'un 1308 yılında öldüğü kabul edilmektedir. Buna göre Türkiye Selçuklularının yıkılış tarihi bazı kaynaklarda 1308 olarak kabul edilmektedir. Ama yeni araştırmalar ondan sonra V. Kılıçarslan diye bir sultanın bulunduğunu ileri sürerek devletin 1318 yılına kadar yaşadığını belirtmektedir.

1318 yılında Moğolların Anadolu valisi Timurtaş, Konya ve Aksaray'daki Selçuklu hanedanını ortadan kaldırmıştır. Bu suretle Türkiye Selçuklu Devleti 1318 yılında kesin olarak yıkılmıştır.