Türkiye Selçuklularında Kültür ve Medeniyet

Türkiye Selçuklularında kültür ve medeniyet, Büyük Selçuklular dönemi ile birlikte şekillenen Türk-İslam kültür ve medeniyet birikiminin bir parçasıdır.

Türkiye Selçukluları, sözü edilen birikimi miras almış ve sonraki süreçte hâkimiyet kurdukları Anadolu coğrafyasının birikimiyle sentezleyerek daha geniş ölçekli bir kültür ve medeniyet inşa etmişlerdir.

Anadolu’ya bütün sosyal ve kültürel birikimleri ile birlikte bir vatan kurmaya gelen Türkmenler, Türkiye Selçuklularının siyasi kudreti ile biçimlenen bir coğrafyada yeni bir toplumsal varolma biçimine evrildiler.

Yeni fethedilen topraklara yerleşme eğilimi, Türkiye Selçuklularını meydana getiren Türkmenlerin yerleşik hayata geçme süreçlerini hızlandırdı ve bu şekilde onlar için yeni bir toplumsal varolma biçimi ortaya çıktı.

Türkiye Selçukluları, erken dönemlerde daha ağırlıklı olmak üzere tarihleri boyunca gayrimüslimler ile birlikte yaşamışlardı. Türkiye Selçuklu toplumunun oluşumunda başat bir unsur olarak kendini gösteren bu durum, Anadolu coğrafyasında İslam dünyasının başka hiçbir yerinde olmayan güçlü bir hoşgörü kültürünün ortaya çıkmasını sağladı.

Türkiye Selçuklularında kültür ve sanat birikimi, her alanda olduğu gibi Büyük Selçuklular döneminde şekillenmeye başlayan Türk-İslam kültürünün bir uzantısıydı. Bununla birlikte Anadolulu unsurları da bünyesine katmak suretiyle kendine özgü bir biçim edinmişti.

Türkiye Selçukluları döneminde sözlü edebiyat dili olarak Türkçe kullanılmakla birlikte ilim dili dönemin diğer coğrafyalarında olduğu gibi Arapça, edebiyat dili ise Farsçaydı.

Türkiye Selçuklu coğrafyasında eğitim ve öğretim faaliyetleri adet olduğu üzere medreseler aracılığıyla yürütülmekteydi. Konya, Sivas, Kayseri ve Tokat gibi merkezler başta olmak üzere Türkiye Selçuklu ülkesinde birçok medrese bulunuyordu. Bu medreselerde hem dini ilimler hem de müspet ilimler okutuluyordu.

12. yüzyıldan itibaren görülmeye başlayan Türkiye Selçuklu mimarisi dini, sivil ve askeri mimari olarak üç başlık altında ele alınabilir.

Ağırlıklı olarak taş malzemenin kullanıldığı Türkiye Selçuklu dönemi mimari eserlerinden onlarcası günümüze ulaşmıştır.

Türkiye Selçuklularında el sanatlarının önemli bir yeri vardı. Dokumacılık, oymacılık, nakkaşlık, kakmacılık ve ciltçilik ile tezhip, minyatür, hat, ebru ve kabartma sanatları ülke içerisinde yaygın bir uygulama alanına sahipti.

Türkiye Selçuklularında ekonomik yaşam sosyopolitik yaşamın değişim ve dönüşümüne paralel olarak değişmiş ve dönüşmüştü. Erken dönemlerde gazâ ekonomisine dayanan ekonomik yaşam, zaman içerisinde tarım ve hayvancılık ya da ticaret gibi başka mali kalemleri de ihtiva eden daha geniş bir hatta yayılmıştı.

Konargöçer yaşam biçiminin doğal bir unsuru olarak hayvancılık ve kısa erimli tarımsal faaliyetler ile meşgul olan erken dönem Türkiye Selçuklu toplumu, devletleşme ve şehirleşmeye paralel olarak daha sabit ekonomik meşgaleler edinmeye başlamış ve bunun sonucunda tarım ve hayvancılık kalemleri hızlı bir gelişme kaydetmişti.

Akdeniz bölgesinde buğday ve arpa üretimi yapılıyor, Kayseri’den Sivas’a ve Aksaray’dan Konya’ya kadar uzanan bölgelerde yoğun tarımsal etkinlikler gerçekleştiriliyordu.

Anadolu’nun doğu ile batıyı birbirine bağlayan yolları tutan bir coğrafya olduğunun farklında olan Türkiye Selçukluları, bu potansiyeli kullanmak için yoğun çaba harcamışlardı. Türkiye’nin dört bir yanına han ve kervansaraylar inşa ederek ticareti geliştirmiş, şehirlerde yer alan onlarca çarşı ve pazara ilave olarak uygun mıntıkalarda uluslararası fuar niteliğinde pazarlar da açmışlardı.