Doğan Ergun

Giriş

Türk toplumunun ve insanının Batılı toplumlardan, insanlardan farklı özelliklere sahip olduğu yönündeki tezleri ile öne çıkan Doğan Ergun, yöntemin neliği, toplum ve eğitim, sosyoloji ve tarih ilişkisi, Türk kültürü, Türk bireyi ve Türk toplumu üzerine çalışmalar yapmıştır.

Ergun, Türk toplumunun evriminin, Batı toplumlarının evrimine benzemediğini belirtmektedir.

Yaşamı

Ergun, 1932 yılında, Konya Akşehir’de doğmuştur. Afyon Lisesi’nden mezun olan Ergun, sosyoloji eğitimini Fransa’da Aix Üniversitesi’nden almıştır. 1963 yılında Gazi Eğitim Enstitüsü’nde Öğretim Görevlisi olan Ergun, aynı görevi Hacettepe Üniversitesi’nde sürdürmüştür. 1978’de Kültür Bakanlığı Başdanışmanlığına getirilen Ergun, 1991 yılında, emekliye ayrılmıştır.

Sosyoloji Yaklaşımı

Ergun, sosyolojide felsefeye ve tarihe özel bir önem vermiş, aktarmacı, taklitçi sosyoloji anlayışlarına karşı çıkmıştır.

Fransız eleştirel düşüncesinden etkilenen Ergun, tarihi materyalist - diyalektik sosyoloji yaklaşımına mensuptur.

Ergun, fonksiyonalist, yapısalcı sosyolojik yaklaşımlarına ve Durkheim / Gökalp çizgisine karşıdır.

Yöntem Üzerine Değerlendirmeler

Diyalektik yaklaşım, diğer yaklaşımlara göre daha bilimsel, gerçek ve açıklayıcıdır. O nedenle sosyolojide esas alınması gereken yöntem tarihi maddeci yaklaşımdır. Diyalektik yaklaşım, gerçeğin özünü belirleyen olgulardan birisi olarak tümdengelimci bir yöntemdir.

Sosyoloji çalışmalarında yaklaşım, yöntem, kuram ve varsayım çok önemlidir.

Sosyolojinin ve diğer sosyal bilimlerin toplumu kendi açısından ele alırken felsefi bilgi birikimine ihtiyacı olduğunu belirten Ergun, felsefi bilgi olmadan bilimsel yöntemin bulunamayacağını, bilimsel bilginin denetlenemeyeceğini belirtir.

Her şeyin değiştiği ve geliştiği, her toplumsal olgunun tarihsel olduğu, tarihin tekrarlanmadığı bir dünyada deneysel sosyoloji olamaz.

Sosyolojik araştırmada, diyalektik yönteme bağlı olarak kuram, varsayım ve teknikler sıralaması izlenmelidir.

Sosyoloji gerçeği araştırırken diğer bilim dallarından da yararlanmak zorundadır.

Tarih-Sosyoloji İlişkisi

Toplumların ancak tarih içerisinde açıklanabileceğini, her toplumun tarihinin başka bir toplumun tarihinden farklı olduğunu belirten Ergun'a göre, doğanın bir parçası olan insan da toplumsal ve tarihsel bir varlıktır.

Ergun'a göre, tarihsel veriler, tarihsel gereçler olmadan hiçbir toplum anlaşılamaz, açıklanamaz. Bir toplumun görüntüsü kendi tarihiyle bezenmiştir. Tarihsel özgünlük ilkesi işte budur.

Eğitim Sosyolojisi

Ergun'a göre, bir ülkede geçerli olan eğitim anlayışı yabancıların etkisinden, yönlendirmesinden uzaksa; toplumsal, tarihsel gerçekler üzerine oturtulmuşsa, kendi ülkesinin gelişmesine, aksi halde emperyalist çıkarlara hizmet eder.

Türkiye'nin eğitim programları bile taklitçiliği, aktarmacılığı, Batılı çevrelerin çıkarlarını temsil etmektedir.

Ülkenin kalkınması, gelişmesi için toplumsal mirası yadsımayan, toplumsal gerçeklere uygun, çocuğun bedensel ve düşünsel gelişimini hızlandıran çokyönlü bir eğitim sistemi uygulanmalıdır.

Türk Bireyi Kuramı

Bir kültür, bireylerin kişiliklerinde, manevi bir temel oluşturacak kadar gerçeklik kazanmışsa, o kültür, kültürel kimlik olarak ortaya çıkar.

Türk toplumu ile Batılı toplumlar arasındaki en belirgin fark, Batılı toplumların bireyci, Türk toplumunun kamucu anlayışı esas almasıdır. Batı'da devlet, toplumun gidişatına göre biçimlenir. Türkiye'de ise toplumsal işlev öncelikli bir sınıflaşma söz konusudur.

Türkiye'de devletçilik ağırlıklı bir iktisat geliştirecek kültürel bir ortam vardır. Türk kültürü, bireyci değil, kamucu bir kültürdür. Bu bilinç, Türk tarihinin bir ürünüdür.

Türk toplumu özele değil, kamuya; kişisel girişimciliğe değil, kamu girişimciliğine; bireye değil, topluma öncelik veren bir kültüre sahiptir.

Aile bağlarına sadık olan Türk insanı, bireyci ve bencil değildir. Yurtsever, yardımsever, konukseverdir.

Ergun'un amacı, Türk kültürünün sorumluluk duygusu taşıyan bireyi ile Batı'nın girişimci bireyini, Türk toplumunun kamucu özellikleriyle sentezleyerek özerk Türk bireylerinden oluşan yeni bir toplum modeli ortaya koymaktır.

Türk Ulusal Kişiliği Kuramı

Bir Türk kimliği olduğu gibi buna bağlı bir de Türk kişiliği vardır. Ancak kimlikle kişiliği birbirine karıştırmamak gerekir. Bunlar birbirinin yerine geçemeyecek kadar ayrıdır. Bir bireyin birden fazla kimliği olabilir.

Bir toplumda çeşitli altkültürler olabilir. Ancak bir kültürün özellikleri bir toplumda kültürel ortak payda olarak o toplumun bütün bireylerinin bilinçlerine yansıyorsa, işte o zaman ulusal kültürün, kişiliğin varlığı söz konusu olur.

Türk kültürü yönetimden çok üretime öncelik veren bir toplum algısı içinde, bireysel kişiliği geniş bağımsızlıkla donatılmış bir yapılanmaya kavuşmalıdır.