I. Klasik Dönem (15.-17. Yüzyıl)

15. Yüzyıl, Osmanlı’nın merkeziyetçi bir yapıya kavuştuğu, her alanda olduğu gibi kültür ve sanat alanında da büyük ilerlemeler kat ettiği bir yüzyıldır. Bu dönemde; padişahlar, şehzadeler ve devlet adamları himayesinde edebî muhitler oluşmaya başlar. Şuurlu bir Türkçecilik anlayışıyla, Türkçe devlet dili hâline gelirken İstanbul da bir cazibe merkezi olur. Anadolu’da gelişen Türk edebiyatı klasik bir görünüm kazanır. Bu yüzyılda Şeyhi mesnevileriyle, Ahmet Paşa kasideleriyle, Necati Bey gazelleriyle şöhret kazanır. 15. yüzyılda nazmın yanında nesir üslubunun da geliştiği ilk secili eserlerin ortaya çıktığını görürüz. Bu yüzyılda klasik edebiyat çizgisi dışında dinî, tasavvufi vadide birçok şahsiyet yetişmiştir.

16. Yüzyıl, Osmanlı devletinin siyasi, askerî, iktisadi, kültür, bilim ve sanat alanlarında altın çağını yaşadığı bir yüzyıldır. Fatih’le başlayan İstanbul’u kültür, sanat ve edebiyatın merkezi haline getirme politikası bu yüzyılda devam etmiştir. Bir önceki yüzyılda kuruluşunu tamamlayan klasik şiir, 16. yüzyılda gelenekleri şekillenmiş bir pozisyona gelmiştir. Bu yüzyılda Osmanlı Türkçesi klâsik biçimini almış Eski Anadolu Türkçesi özelliklerinden sıyrılmıştır. Dönemin en büyük şiir üstatları Baki, Fuzuli ve Hayali’dir. 16. yüzyıl klasik nesri; Kanuni Sultan Süleyman döneminde klasik üslubunu oluşturmuştur. Bu yüzyılda nesir alanı konular bakımından çeşitlilik ve sayısal artış göstermiştir. Yine bu yüzyılda dinî- tasavvufi çizgide, hece veya aruz ölçüsüyle şiir yazan bir çok isim yetişmiştir.

17. yüzyıl, Osmanlı’nın duraklamaya girdiği, devlet düzeninde istikrarsızlaşmanın olduğu bir yüzyıldır. Bu yüzyılda yaşanan siyasi, askerî, iktisadi alanlarındaki olumsuzluklar kültürel alanda kendini hissettirmedi. Bu yüzden edebiyat yükselişini devam ettirdi. 17. yüzyılda önceki yüzyılın edebî üslup anlayışı sürerken dönemin sosyal, kültürel ortamının etkisiyle yeni edebî üsluplar ortaya çıktı. Bu yüzyılda klasik üslubun yanı sıra Sebk-i Hindî, mahallî (folklorik), hikemi üsluplar da görülür. Naili, Nefi, Şeyhülislam Yahya, Nabi, 17. yüzyılın önemli şairleridir. Bu yüzyılın klasik nesri diğer yüzyılın devamı niteliğindedir. Süslü nesirde Veysi ve Nergisi, 17. yüzyılda en uç örnekleri vermiştir. Tasavvuf şiiri de Niyazi Mısri gibi bir ismi bu yüzyılda yetiştirmiştir.