Noktalama İşaretleri

Hayatın her alanında olduğu gibi yazıda da karışıklığı önlemek için birtakım kurallar ve işaretler bulunmaktadır. Bu kurallar, yazının hem daha güzel hem de daha anlaşılır olmasını sağlamaktadır. Yazarken hatalara düşmemek, daha güzel ve daha anlaşılır yazmak için noktalama işaretlerinin çok iyi bilinmesi ve kullanılması gerekir.

Noktalama İşaretleri Ve Kullanıldıkları Yerler

Nokta (.)

Genel olarak biten cümlelerin sonunda gördüğümüz “nokta” bunun dışında farklı görevlerde de kullanılmaktadır.

Yazıda cümlenin bittiğini haber veren nokta aynı zamanda okuyucular için bir soluk alma fırsatıdır. Özellikle sesli okuma yapan kişilerin “nokta” ya dikkat etmeleri gerekir.

Sıra sayı sıfatları yerine nokta işareti kullanılmaktadır: 1. , 25. vb. gibi. Sıra sayı sıfatları belirtilirken bazen sayının yanında ekin kendisi de yazılmaktadır. Nokta yerine kullanılan bu yazım şu şekilde olmalıdır: 1’inci, 2’nci, 9’uncu vb.

Nokta, tarih ve saat yazımında kullanılmaktadır. 23.04.1920, 13.30 vb. Eğer tarihte ay adı yazılmışsa nokta kullanılmaz: 12 Mart 1918

Matematikte çarpma işareti yerine kullanılır: 7.8=56

Virgül (,)

Arka arkaya gelen benzer görevdeki kelime ve cümlelerin arasına konur.

Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

Cümle içinde ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için konur.

Kesir sayıları yazmak için kullanılır: “1,5”, “35,7”

Noktalı Virgül (;)

Cümle içerisinde arka arkaya sıralanan farklı gruplardaki kelimeleri birbirinden ayırmak için kullanılır.

Kendilerinden önceki cümleyle ilgi kuran ancak, yalnız, fakat, lakin, çünkü, yoksa, bundan dolayı, binaenaleyh, sonuç olarak, bununla birlikte, öyleyse vb. cümle başı bağlaçlarından önce konur.

Ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur.

İki Nokta (:)

Kendisinden sonra açıklama yapılacak veya örnek verilecek cümlelerden sonra kullanılır.

Matematikte bölme işareti yerine kullanılır: 14:7=2

İki noktadan sonra gelen sözcükler büyük harfle başlar.

Üç Nokta (…)

Tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur.

Cümlede söylenmek istenmeyen kelimeler veya kaba sözlerin yerine kullanılır.

Soru İşareti (?)

Soru anlamı taşıyan cümlelerden ve kelimelerden sonra kullanılır:

Hiç bilinmeyen veya tam olarak bilinmeyen tarihleri ifade etmek için kullanılır.

Doğruluğu şüphe ile karşılanan ifadelerde parantez (yay ayraç) içerisinde soru işareti kullanılır.

Soru anlamı taşımayan, ancak “mi” soru ekinin kullanıldığı cümlelerin sonuna soru işareti konulmaz.

Ünlem (!)

Heyecan, korku, acı vb. durumları bildiren ifadelerin sonuna konur.

Seslenme ve hitap ifadelerinden sonra kullanılır.

Bazı durumlarda alay etmek için yay ayraç (parantez) içerisinde kullanılır.

Kısa Çizgi ( -)

Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur. Burada dikkat edilmesi gereken husus, heceleme kurallarına uyulması ve üstteki veya alttaki satırda tek ses kalmamasıdır.

Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır: Örnek olsun diye - örnek istemez ya -söylüyorum.

Matematikte çıkarma işareti yerine kullanılır: 21- 6=15

İki ayrı kelimenin kavram bütünlüğü yarattığı durumlarda kullanılır.

Düzeltme İşareti (^)

Yazılışları aynı, anlamları ve okunuşları farklı olan kelimelerin karıştırılmaması için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine düzeltme işareti konur.

Arapça ve Farsçadan dilimize giren birtakım kelime ve eklerle özel adlarda bulunan ince “g, k” ünsüzlerinden sonra gelen “a ve u” ünlüleri üzerine konur.

Kişi ve yer adlarında ince l ünsüzünden sonra gelen a ve u ünlüleri de düzeltme işareti ile yazılır.