Turistin Hak ve Yükümlülükleri

Turist” kavramının tanımı farklı yazarlar tarafından yapılmış olmakla birlikte, 1618 sayılı “Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu”nun mülga 1996 tarihli Seyahat Acentaları Yönetmeliği’nin 3. maddesinde “turist”, seyahat acentası tüketicisi olarak tanımlanmış idi. Buna karşın, yürürlükte olan 5 Ekim 2007 tarihli Seyahat Acentaları Yönetmeliği’nin 4. maddesinde ise turist, “Seyahat acentası ürününden bizzat yararlanan kişi” olarak tanımlanmıştır.

Belirtmek gerekir ki, tüketicinin korunması kavramı M.Ö. 18. yüzyıla kadar dayanmaktadır. Bu tarihlerde yazılmış olan Hammurabi Kanunlarında tüketicinin korunmasına ilişkin kurallara da yer verilmiş idi. Ayrıca 1215 tarihli “Magna Carta” da da tüketicinin korunmasına ilişkin hususların bulunduğu bilinmektedir.

Tüketici hakları tarihi süreç içerisinde gelişerek günümüzde, Uluslararası Tüketici Birlikleri Örgütü tarafından ilan edilen ve aşağıda sıralanan sekiz hakka dönüşmüştür. Bu haklar:

• Temel ihtiyaçların karşılanması hakkı,
• Güvenlik ve güven duyma hakkı,
• Mal ve hizmetlerin serbestçe seçilmesi hakkı,
• Bilgi edinme hakkı,
• Eğitilme hakkı,
• Tazmin edilme hakkı,
• Temsil edilme hakkı,
• Sağlıklı bir çevreye sahip olma hakkıdır.

Görüldüğü üzere, Tüketici haklarının korunması çok eski tarihlere kadar uzanmakta ve hâlen de aktüel konulardan biri olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda, tüketici haklarının korunmasına, öncelikle, uluslararası düzenlemeler açısından yaklaşılmış ve daha sonra tüketici olarak turistin hak ve yükümlülüklerine yer verilmiştir. Nitekim konu açısından önem taşıyan BM Tüketici Haklarının Evrensel Beyannamesi ele alındıktan sonra, konuya Avrupa Birliği’ndeki düzenlemeler ile devam edilmiş ve son olarak turistin hak ve yükümlülükleri Türk hukuku açısından ele alınmıştır.

Hem yürürlükten kalkan hem de yürürlükte olan yönetmeliklerin vermiş olduğu her iki tanımda da “turist”, tüketici kapsamında değerlendirilmiş ve turistin “tüketici” olduğu vurgulanmıştır. Dolayısıyla, turistin hak ve yükümlülüklerini ele alırken, öncelikle, turistin, bir tüketici olarak değerlendirilmesi ve buna istinaden hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi yanı sıra, ayrıca, söz konusu hakların korunmasının da önemli olduğuna dikkat çekilmesi gerekmektedir.

Tüketici haklarının uluslararası düzeyde korunması denildiğinde akla; Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği tarafından yapılan çalışmalar gelir. Evrensel tüketici hakları, başta ABD olmak üzere, Avrupa Birliği ülkeleri gibi sanayileşmiş batı ülkelerinde sağlıksız, güvensiz, kalitesiz ve pahalı mal ve hizmetlere karşı verilen mücadeleler sonucunda 9 Nisan 1985 yılında Uluslararası Tüketiciler Örgütü’nün önerisi ve girişimi ile Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda “Tüketici Hakları Evrensel Beyannamesi” adı altında kabul edilmiştir.

Türkiye, 1985 tarihli BM Tüketici Haklarının Evrensel Beyannamesi’ne taraf olduğundan Türk kanun koyucu, konu ile ilgili iç hukuktaki düzenlemeleri söz konusu Beyanname ile uyumlu hâle getirerek beyannamede yer alan tüketicinin sekiz temel hakkına da iç hukuk düzenlemelerinde yer vermiştir. Son olarak belirtmek gerekir ki, tüketici olarak turistin hak ve yükümlülükleri Türk Hukukunda da değişik kanun ve yönetmelikler ile düzenlenmiş bulunmaktadır.