Tarım Toplumlarında Tabakalaşma

Tarım toplumlarının üretim, dağıtım, bölüşüm, tüketim ilişkileri endüstri toplumlarından oldukça farklıdır.

Tarım toplumu, nüfusunun büyük bir kesiminin geçimini tarım ve hayvancılıktan sağlayan toplumlardır.

Tarım toplumları da sınıflı bir yapıya sahiptir.

Tarım toplumlarıyla endüstri toplumlarının üretim, dağıtım, bölüşüm ilişkileri; gelir düzeyleri, mülkiyet yapısı, yaşam biçimi birbirinden oldukça farklıdır.

Tarım toplumlarında köylüler, yöneticiler, esnaf ve zanaatkârlar öne çıkan toplumsal sınıflardır.

Tarım toplumlarında da tek tip üretim ilişkileri, toplumsal yapı biçimi yoktur.

Tarım uygarlıkları tarihte ilk defa Asya'da; Fırat, Dicle, Nil ve İndus Nehir havzalarında görülmüştür.

Köleci Tarım Toplumları

Köleci toplumlar, ilkel-toplayıcılık aşamasından tarıma dayalı üretim aşamasına geçen ve üretimde temel araç olarak kölelerin kullanıldığı ilk sınıflı toplumlardır.

Köleci toplumlarda, köle emeği üretimin temel unsurunu oluşturur.

Köleci toplumlarda, köleler ve özgürler şeklinde iki genel sınıf bulunmaktadır.

Kast Tipi Tarım Toplumları

Kast tipi toplumlarda, tabakalar arasında aşılmaz duvarlar, birbirine kapalı yapılar söz konusudur.

Her kastın fiziksel ve toplumsal katmanı belirlenmiştir. Her kast mensubu belirli bir alanda kendi kast üyeleri ile birlikte yaşar. Her tabakanın kendine özgü yiyecek türleri vardır. Alt tabakalara özgü olarak kabul edilen yiyeceklerin yenmesi üst tabaka mensuplarını kirletir.

Hindistan'da kast tipi toplumsal yapı beş tabakaya ayrılır: Brahmanlar, esnaf ve zanaatkârlar, işçiler, hizmetliler ve paryalar.

Feodal Üretim Tarzı: Batı Avrupa Toplumları

Dünyanın belli bölgelerinde belli üretim ilişkilerine bağlı olarak tanımlanan ilkel, feodal, ATÜT gibi toplumsal yapı tipolojileri ortaya çıkmıştır.

Feodalizm; Batı Avrupa ve Japonya'da, kapitalizm öncesi dönemde etkili olan; merkeziyetçiliğin, kentleşmenin, ticaretin gerilediği; kendine has siyasal, kültürel ve ekonomik özellikleri bulunan; aristokrasi ve serf gibi iki temel sınıf üzerinden şekillenen bir toplum modelidir.

Feodal düzende serfler; siyasal güçleri, ekonomik konumları, saygınlık düzeyleri ve ayrıcalıkları bakımından sistemin en altında yer alırlar. Senyöre ait olan ve üzerinde yaşadıkları topraklarla birlikte alınıp satılırlar.

Asya Tipi Üretim Tarzı (ATÜT)

Asya Tipi Üretim Tarzı'nda bireysel mülkiyet yoktur. Merkeziyetçilik ve güçlü devlet anlayışı geçerlidir.

Asya Tipi üretim Tarzı'nda toprak mülkiyeti devlete aittir. Devlet bu toprakları belli kurallar dâhilinde köylülere bırakır ve köylülerin ürettikleri ürünün bir kısmına, yerine getirdiği çeşitli hizmetler karşılğında vergi olarak el koyar.

Asya Tipi Üretim Tarzı'nın geçerli olduğu toplumlarda iki temel sınıf bulunmaktadır: üretici köyüler ile yönetici kapıkulları.

Mirî Toprak Sistemine Dayalı Üretim İlişkileri: Osmanlı İmparatorluğu

Osmanlı tarım düzeni, mirî toprak sistemine dayanır.

Osmanlı'da topraklar genellikle üç gruba ayrılır: mülkiyeti özel kişilere ait olan topraklar, vakıf toprakları ve mülkiyeti devlete ait olan topraklar. Ülke topraklarının büyük çoğunluğu ise devlete aittir.

Osmanlı'da üç yıl, üst üste toprağı işlemeyen, ekip biçmeyen köylüden kullandığı arazi geri alınır.

Klasik Dönem'de bir tarım toplumu olan Osmanlı'da sosyal tabakalar şöyle oluşmaktadır. Üretenler (çiftçiler ve zanaatkârlar) ve yönetenler (seyfiye, ilmiye, kalemiye).

Osmanlı'da tarım dışı işleri ahilik bağı etrafında organize olan esnaf ve zanaatkârlar gerçekleştirir.

Osmanlı'da egemen olan sınıfsal yapı, üretim ilişkileri, ekonomik zihniyet gibi konular, Batılı tarım toplumlarından farklıdır.