Harf Anatomisi ve Stiller

Harf anatomisinin temel terimleri ve İngilizce karşılıkları: x-yüksekliği, Majiskül harf yüksekliği, Punto boyutu, Nokta veya zerre, Kemer, Taşma, Üst uzantı, Taban Çizgisi, x-Yüksekliği Çizgisi veya Orta Çizgi, Majüskül Harf Çizgisi, Üst Uzantı Çizgisi, Birleşim veya Eklem, Ayak serif, Alt uzantı, Kâse veya Çanak, Destek veya köşebent, Serif veya Tırnak, İki bölümlü harf, İç boşluk, Alt Uzantı Çizgisi, Aks veya Eksen, Şapka, Gövde Genişliği, Kanca, Çift Nokta, Delta, Dizgi Genişliği, Çengel veya Sedil, Damla Uç, Kulak, Göz, Omuz, Açık İç Boşluk, Gövde Çizgisi, Bacak, Bağlantı, İlmek; Çatal veya Dirsek, Gaga, Bağ, Açıklık, Kol, Uyumlama, Omur, Mahmuz veya Çıkıntı, Bitişik Karakter, Uç, Kıvrık Uç, İnceltme İmi veya Düzeltme İşareti, Vurgu, Yatay Çizgi, Tek Bölümlü, Süs, Kuyruk.

Günümüzde “font” punto değerinden bağımsız olarak tek bir yazı stilini işaret eder.

Bir yazı karakterinin ismi vardır; özel bir söylenişi vardır; ait olduğu dilin alfabesinin sıralanışında bir yeri vardır; kullanımına ilişkin kuralları vardır; temel bir veya çoğunlukla birkaç şekli vardır; çoğunlukla bir ailenin üyesidir; bir stili vardır; majiskül veya minüskül oluşuna göre ait olduğu bir harf kasası vardır; ağırlığı vardır; boyutu vardır; belli bir duruşu vardır (italik, dik); bir rengi vardır; bir işleyişi veya işleyiş eksikliği vardır.

En yaygın iki stil “Roman” ve “italik”tir.

İtalikler, bitişik el yazısı (script) karakterlerinden farklı işleve sahiptirler.

İtalikler, dik bir yazı karakterini tamamlamak amacıyla tasarlanmışlardır.

İtalikler ve oblikler eğimli yazı karakterleridir.

İtalikler serifli yazı karakterlerinde bulunur. Oblikler çoğunlukla sans serif yazı karakteri ile ilişkilidirler.

Oblik yazı karakteri, Roman yazı karakterlerinin eğimli versiyonlarıdır.

İtaliklerin tasarımları Roman karakterlerden farklı olabilir.

Dik olmasına karşın tek bölümlü “a” sahibi olması nedeniyle “italik” olarak adlandırılan yazı karakteri vardır.

Bazı oblikler “yatık” (slanted) ismini alabilirler. Alman kökenli font dağıtım şirketleri “kursiv” terimini kullanırlar.

Bir yazı ailesi birbirleriyle ilintili; ortak tasarım özellikleri ve benzer isimler taşıyan yazı karakterlerinden oluşur.

Çoğunlukla “yazı karakteri” terimi tek bir stili değil çok sayıda ağırlığı ve stili olan “yazı ailesi” terimi yerine kullanılır.

Punto ölçülendirme sistemi, harflerin yüksekliğini ölçmekte olduğu kadar aynı zamanda satırlar arasındaki boşluğu (leading) da ölçmeye yarar.

12 punto, 1 pikaya eşitken; 6 pika da (72 punto) 1 inçe eşittir.

Pika, yaygın olarak sütun genişliklerini ölçmekte kullanılır.

Pika ve punto kısaltmaları: 12 pika = 12p, 12 punto = p12 veya 12pt veya 12pts, 14 punto satır arası ile 12 punto Helvetica = 12/14 Helvetica

“Ağırlık” ve “genişlik” de yazı karakteri stillerini belirlemeye yarayan özelliklerdendir.

Ağırlık bir yazı karakterini oluşturan çizgilerin kalınlığını ifade eder.

Yazı karakteri ağırlıklarına göre “bold”, “light” gibi ek terimlerle adlandırılır.

Bold yazı karakterleri, tıpkı italikler gibi metnin içinde dikkat çekmesi, vurgulanması istenen sözcüklerde kullanılır.

Genişlik, yazı karakterinin yatay düzlemde kapladığı yerle ilişkilidir.

Yazı karakteri tasarımında, yatay düzlemde giderek daha az yer kaplamak üzere tasarlanan geleneksel genişlikler condenced (dar), extra condenced (çok dar), ve compressed (basık) olarak adlandırılır.

Yatay düzlemde giderek daha çok yer kaplamak üzere tasarlanan geleneksel genişlikler ise extended (geniş), extra extended (çok geniş), ve ultra extended (ultra geniş) olarak adlandırılır.

Dizgi genişliği, harfin gövdesine küçük bir koruma alanın da dahil edilmesi ile oluşur.

Aynı yazı ailesine ait farklı fontlar farklı dizgi genişliğine sahip olabilir.

Bir harfin biçimini harfe müdahale ederek değiştirmek asla başvurulmaması gereken bir yöntemdir.

Aynı punto ölçüsüne sahip iki farklı yazı karakteri kıyaslandığında farklı boyutlarda görünebilirler. Çizgi kalınlığı (ağırlık), karakterlerin genişlikleri ve x-yüksekliği harflerin görünümünü etkiler.

12 punto ekranda rahat okunan bir yazı boyutu olsa da basılı metinler söz konusu olduğunda çok iri ve hantal görünür.

Basılı metinlerde genellikle 9 ila 11 punto arasındaki değerler tercih edilmelidir.

Uluslararası Tipografik Stil’in en çok tercih edilen yazı karakteri olan Helvetica, ilk olarak birkaç farklı ağırlığı olan bir yazı karakteri olarak tasarlanmıştır. 1983’te tüm aile yeniden tasarlanarak “Neue Helvetica” adı altında yapısal olarak uyumlu yükseklik ve genişliklere sahip çeşitlemelere sahip olur.

Modernist prensipler temel alınarak tasarlanan özgün yazı ailesi Adrian Frutiger tarafından tasarlanan Univers’tir.

Frutiger, genişlik ve ağırlıklara dayalı geleneksel isimlendirme sistemini yeniden ele alarak ağırlık ve genişlikleri sayılarla ifade eden bir kodlama sistemi geliştirir.

Tasarım programlarının uygulama menülerinde yazı stilleri çoğunlukla kısaltmalarla yer alır. Yaygın olarak kullanılan kısaltmalar: Rm (Roman), It (Italic), Obl (Oblique), Sl (Slanted), Th (Thin), Lt (Light), Rg (Regular), Nr (Normal), Bk (Book), Md (Medium), Dm (Demi Bold), Sm (Semi Bold), Hv (Heavy), Bd (Bold), Blk (Black), Comp (Compressed), Cond (Condensed), Nar (Narrow), W (Wide), Ext (Extended), Ex/X (Extra), Ult (Ultra)