Bono ve Çek

Bono (Emre Yazılı Senet) Kavramı

Bir kambiyo senedi olan bono, kayıtsız ve şartsız bir bedel ödeme vaadini içeren ikili bir ilişkidir. Bonoda, senedin borçlusu düzenleyen ve senet alacaklısı olan lehdar vardır. Hukuki açıdan soyut bir borç ikrarı olan bono, genellikle bir kredi aracı olarak kullanılmaktadır.

Bononun Şekil Şartları (Unsurları)

Bono veya emre yazılı senet; senet metninde “bono” veya “emre yazılı senet” kelimesini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödemek vaadini, vadeyi, ödeme yerini, kime veya kimin emrine ödenecek ise onun adını, düzenlenme tarihini ve yerini ile düzenleyenin imzasını içerir.

Bonoya Uygulanacak Poliçe Hükümleri

TTK md. 778’e göre, poliçeye ait bazı hükümler bonoya da uygulanır. Ciro, vade, ödeme, başvuru hakkı, araya girme suretiyle ödeme, zamanaşımı, iptal gibi birçok konuda poliçeye ait hükümlere gidilir.

Çek Kavramı ve Hukuki Niteliği

Çek bir ödeme aracı olup, adeta nakit paranın yerine geçmektedir. Hukuki niteliği itibarıyla çek, poliçe gibi nitelikli bir havale ilişkisidir. Çekte de düzenleyen (keşideci), muhatap ve lehdardan oluşan üçlü bir ilişki mevcuttur.

Çek Düzenlemenin Ön Şartları

Bu ön şartlar, karşılık ve çek anlaşmasıdır. Şunu da belirtmek gerekir ki gerekli şekil şartlarını taşıyan bir çek, karşılık veya çek anlaşmasının bulunmaması nedeniyle geçersiz sayılmaz.

Çekin Şekil Şartları (Unsurları)

Çekte, poliçeden farklı olarak muhatap ancak bir banka olabilir. Yani düzenleyen, çeki ancak bankayı muhatap göstererek çekebilir. Çekte poliçedeki gibi kabul müessesesi yoktur.

Çekte, vade yoktur. Çek görüldüğünde ödenir. Diğer kambiyo senetleri gibi kanunen emre yazılı olan çek, nama ve diğer kambiyo senetlerinden farklı olarak hamile/hamiline düzenlenebilir.

Çekin Cirosu

Çek nama, emre ve hamile düzenlenebilir. Her bir türdeki devir yolu çek için de aynen geçerlidir. Bunun yanında çekte temlik ve tahsil ciroları yapılabilirken, rehin cirosu yapılamaz.

Çekte Ödeme

Çekin ibrazı ile çekte yer alan alacak muaccel hâle gelir. Bu durumda hesapta karşılığı varsa banka tarafından çekin derhal ödenmesi gerekir.

Çek, ödeme yerinde muhatap bankaya ibraz edilir. Karşılığı bulunan çek, hesabın bulunduğu muhatap bankanın herhangi bir şubesine ibraz edildiğinde hamilin varsa vergi kimlik numarası saptandıktan sonra ödenir.

Muhatap banka, karşılığı bulunan ve kanunen ödenmesinde herhangi bir engel olmayan çeki ödemek zorundadır. Aksi durumda ÇekK’da yer alan bazı cezai hükümler (ÇekK md. 3/7, 7/5) uygulanacaktır.

Çekin Ödenmemesi (Karşılıksız Çek)

ÇekK md. 3/2 kapsamında, hesapta kısmen veya tamamen karşılığın bulunmaması hâlinde çek, ‘’karşılıksızdır’’ işlemine tabi tutulur.

Çekin ödenmemesi (karşılıksız çıkması), hukuki sorumluluğun yanında diğer kambiyo senetlerinden farklı olarak cezai ve idari yaptırıma da neden olur.

Poliçede Aval

Aval, poliçe borçluları lehine poliçe bedelini tamamen ya da kısmen güvence altına alan özel bir kefalettir. Böylece poliçe hamiline poliçe bedelinin ödeneceği hususunda ek bir güvence vermektedir.

Poliçenin Ödenmesi

Poliçenin ödenmesinin talep edilebilmesi için, öncelikle muhataba ibrazı gereklidir. Poliçeyi ödeme için ibraza yetkili olan kişi, poliçenin zilyedi olan meşru hamildir.

Poliçenin borçluya ibrazında, vadesinde ve ödeme yerinde ödenmesi gerekir.Muhatap, poliçe bedelinin tamamını veya dilerse bir kısmını ödeyebilir.

Başvuru (Müracaat) Hakları

Poliçenin hamili, poliçenin kabul edilmemesi veya ödenmemesi veya ödemenin tehlikeye düşmesi nedeniyle, kanunen sahip olduğu başvuru hakkını kullanabilecektir.