Kas-İskelet Sistemi İle İlgili Tıbbi Terimler

Vücudumuz istemli ve istemsiz hareketlerin bir arada yürütülmesi ile canlılığını devam ettiren bir sisteme sahiptir. Bu bağlamda sindirim, dolaşım gibi temel vücut faaliyetleri istemsiz olarak vücudumuzun otonom kontrolünde devam ettirilirken yürümek, yatmak gibi isteğe bağlı vücut faaliyetleri vücudumuzun somatik kontrolü ile düzenlenir. Somatik kontrolün düzenlediği ve hareketlerimizi kontrol eden bu hareket sistemine lokomotor sistem adı verilir ve temel olarak kaslar, kemikler ve eklemlerden oluşur. Ancak bu sistemde kas, kemik ve eklemlere bağ dokusu, damarlar ve sinirler de destek yapısı olarak eşlik etmektedir. Kas ve iskelet sistemi vücudun hareketlerini kontrol etmenin yanı sıra vücudun şekil ve yapısının ortaya çıkmasını, iç ve dış organların korunmasını da sağlar. Kas ve iskelet sistemi ve hastalıkları günlük yaşam faaliyetlerinin sürdürülebilmesi için önemlidir ve sistemin işlevini ve genel etkinliğini olumsuz yönde etkileyebilecek hastalıklar ve bozukluklar vardır. Kas-iskelet sisteminin hastalıkları ile ilgilenen iki temel bilim dalı vardır. Birincisi ortapedi ve travmatoloji anabilim dalı, ikincisi ise fizik tedavi ve rehabilitasyon anabilim dalıdır. Bu dallardan ortapedi ve travmatoloji daha ziyade kas iskelet sistemini ve onun sorunlarını inceler. Gövdenin işlevselliği ve morfolojinde değişikliklere neden olan doğumsal, sonradan edinilmiş veya travmatik durumlar sonucunda oluşan hasarları ve lezyonları inceler. Bunları önlemeye çalışır ve cerrahi olarak tedavilerini gerçekleştirir. Fiziksel tedavi ve rehabilitasyon bilim dalı ise kas iskelet sistemi hastalıklarında cerrahi dışı tedavi protokollerini düzenler.

Kemikler

Kemikler vücudumuzun ayakta durmasını ve pozisyonunu korumasını sağlayan ana iskelet yapısının bileşenleridir. İnsan vücudunda 206 adet kemik bulunmaktadır. Kemikler vücudun destek yapısını oluşturmalarının yanı sıra yapılarında depoladıkları mineraller ile hemostaza da katkıda bulunurlar. Kemik yapısında en fazla bulunan mineraller kalsiyum ve fosfordur. Yine kemiklerin bir parçası olarak kemik iliği kan yapımında görev almaktadır. Kemiklerin büyük çoğunluğu kaslar ve eklemlerle birlikte hareket etmemizi sağlarken bir kısmı da hayati organlar için koruma oluştururlar.

Eklemler

Eklemler iki ya da daha fazla sayıda kemiğin birleşme noktalarıdır. Bütün kemiklerin birbirleri ile eklemler vasıtası ile birleşmesi ise vücut postürümüzü sağlayan iskeleti oluşturur. İskelet yalnızca vücut postürünü sağlamakla kalmaz, aynı zamanda eklemlerin hareketi sayesinde genel vücut hareketliliğini de sağlar. Eklemler iskeleti hareket ettirme yeteneklerine göre “oynar”, “yarı oynar” ve “oynamaz” olarak üçe ayrılmaktadır.

Kaslar

Kaslar kemiklerin yüzeyine tutunan ve onlara hareket kazandıran, enerji ile çalışan dokulardır. Kasları inceleyen temel bilim dalı myology (miyoloji) olarak adlandırılır. Latincede kaslara verilen isimlendirme “musculus”tur. Hareket sisteminin aktif elemanları olan kasların vücudumuzdaki sayıları 600’den fazladır. Vücudumuzda birkaç farklı kas türü bulunur ve bunlar çeşitli şekillerde sınıflandırılabilir. Kaslar istemli ve istemsiz çalışan kaslar olarak ikiye ayrılabilir. İstemli kaslar adlarından da anlaşılabileceği gibi kişinin istediği zamanda istediği hareketleri bilinçli olarak yapar. Kol, bacak ve parmak kasları bu tip kaslara örnek verilebilir. İstemsiz kaslar ise kişinin kontrolüne bağlı olmadan çalışırlar. Damar, mide, bağırsak gibi iç organ kasları bu grup kaslara örnektir. Bir başka sınıflandırma ise kas dokusunu temel alarak yapılan sınıflandırmadır. Bu sınıflamada kas dokusunun şekli ve fonksiyonları dikkate alınır. Bunlar:

Çizgili kaslar: İskelet kası olarak da isimlendirilen isteğimize bağlı olarak somatik sinir sisteminin kontrolünde çalışan kaslardır.

Düz kaslar: İç organların kasları bu kas türündedir. Düz kaslar isteğimiz dışında otonom sinir sisteminin kontrolünde çalışır.

Kalp kası: Yapısal olarak çizgili olmasına rağmen otonom sinir sisteminin kontrolündedir ve fonksiyon bakımından düz kaslar gibi isteğimiz dışında görev yapar.