Halk Sağlığı ve Hastalıkların Sınıflaması İle İlgili Tıbbi Terimler
Halk Sağlığı; Amerikalı hekim Charles-Edward Amory Winslow tarafından 1923 yılında ilk defa şu şekilde tanımlanmıştır: Organize edilmiş toplum çalışmaları sonunda çevre sağlık koşullarını düzelterek, bireylere sağlık bilgisi vererek, bulaşıcı hastalıkları önleyerek, hastalıkların erken tanı ve koruyucu tedavisini sağlayacak, sağlık örgütleri kurarak, toplumsal çalışmaları her bireyin sağlığını sürdürecek bir yaşam düzeyini sağlayacak biçimde geliştirerek hastalıklardan korunmayı, yaşamın uzatılmasını, beden ve ruh sağlığı ile çalışma gücünün artırılmasını sağlayan bir bilim ve sanattır.”
Halk sağlığı ile aynı anlamda olduğu ya da bazı farklı olduğu varsayılan pek çok terim de ortaya atılmıştır. Bunlardan birincisi koruyucu hekimliktir. Pek çok kişi bunu halk sağlığı ile eş anlamlı kabul eder. Oysa gelişmelere dikkatle bakıldığında bunlar arasındaki fark amaç ya da sonuç açısından değil, sorumluluğun kimde olduğu noktasındadır: Bireyin ve toplumun sağlığını korumak ve geliştirmek bir kamu hizmeti olarak ele alınıyorsa bu halk sağlığı hizmetidir. Bireyin sağlığını koruma ve geliştirme bireysel düzeyde ele alınıyorsa bu koruyucu hekimliktir.
Temel Kavramlar
Sağlık: Sadece sakatlık ve hastalığın olmaması değil, aynı zamanda bedensel, ruhsal ve sosyal açıdan tam bir iyilik (mutluluk) hâlidir. Burada önem verilmesi gereken nokta sosyal iyilik hâlidir. Birçok hastalığın temelinde sosyal sıkıntılar yatar.
Hastalık: Kişi açısından bedende hissedilen olağan dışı değişiklik ve rahatsızlık hissi; toplumsal açıdan hastalara özgü beklenen, gözlenen davranış şekli ya da sosyal bir rol; tıp açısından organ ve dokularda ölçülebilen/gözlenebilen bulgularla tanımlanan normal dışı değişiklikler; biyolojik açıdan organ doku ve hücrelerde yapısal ve fonksiyonel olarak normal olmayan değişikliklerin yarattığı durumdur.
Temel Sağlık Hizmeti: Alma Ata bildirgesinde temel sağlık hizmeti, bir toplumdaki birey ve ailelerin geneli tarafından kabul edilecek yollardan, onların tam olarak katılımları ile ülke ve toplumca karşılanabilir bir harcama karşılığında halka götürülen esas sağlık hizmeti şeklinde tanımlanmıştır. Bir ülkenin ulusal sağlık sisteminin çekirdeğini oluşturan temel sağlık hizmeti, toplumsal ve ekonomik kalkınmanın da vazgeçilmez bir parçasıdır. Sağlıklı bireyin ve toplumun mutlaka alması gereken minimum sağlık hizmetlerine ise “Temel Sağlık Hizmeti” denir.
Sağlık Hizmeti
Bireyin ve toplumun sağlığını korumak, hastalandıklarında tedavilerini yapmak, tam iyileşmeyenlerde bağımlı olmadan yaşayabilmelerini sağlamak için yapılan çalışmaların tümüne “Sağlık Hizmeti” denir. Koruyucu, Tedavi Edici, Rehabilite Edici ve Sağlığı Geliştirici Sağlık Hizmetleri olarak dört ana başlıkta toplanabilir.
Birinci Basamak Sağlık Örgütlenmesi
Aile Sağlığı Merkezi (ASM): Aile hekimleri ASM’lerde çalışırlar. Sağlık hizmeti vereceği kişi sayısı en fazla 4000 kişidir.
Toplum Sağlığı Merkezi (TSM): Her ilçede bir TSM bulunur. Bölgesinde birinci basamak koruyucu, iyileştirici ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini, müdürlüğün sevk ve idaresinde organize eden, izleyen, değerlendiren ve destekleyen bir yapıdır.
Dispanserler: Veremle Savaş, Sıtma Savaş, Deri ve Zührevi Hastalıklar Dispanserleri
Çocuk Ergen ve Kadın Üreme Sağlığı Merkezi (ÇEKÜS)
Hudut, Sahiller ve Hava Limanı Sağlık Merkezi
Temel Sağlık Göstergeleri
Oran: Birbirinden bağımsız iki sayısal değerin birbirine bölünmesiyle elde edilir. Pay ve paydada iki farklı değer/olay yer almaktadır. Oran=(a/b)x100
Orantı: Bir değerin bütünü içindeki büyüklüğünü tanımlar. Pay, paydanın içinde yer alır. Orantı=(a/[a+b])x100
Hız: Bir toplumda belli bir süre içinde gözlenen hastalık veya olayın sıklığını gösterir. Orantıda olduğu gibi pay, paydanın içinde yer alır. Örneğin; bir yıl içinde her bin kişiye karşılık kaç tane canlı doğum olduğunu gösteren “Kaba Doğum Hızı” gibi.
Bulaşıcı Hastalık Terminolojisi
Enfeksiyon: Etkenin vücuda girip, yerleşip çoğalmasıdır.
Enfeksiyon hastalığı: Kuluçka süresinin sonunda, etkenin kendisi ya da salgıladığı toksinlerle hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasıdır.
Kuluçka Süresi (inkübasyon süresi): Bir hastalık etkeninin vücuda girdikten sonra hastalık belirtilerinin ortaya çıkışına kadar geçen süredir.
Bildirimi Zorunlu Bulaşıcı Hastalıklar
Ülkemizde 2004 yılında yürürlüğe giren bildirim sistemine göre bildirimi zorunlu hastalıklar, bildirim şekillerine göre 4 grupta sınıflandırılmıştır.
- Birinci grup: A Grubu
- İkinci grup: B Grubu
- Üçüncü grup: C Grubu
- Dördüncü Grup: D Grubu