Radyoloji ve Nükleer Tıpla İlgili Tıbbi Terimler

Radyoloji “ışın bilimi”dir ve görüntüleme için birçok makine kullanılmaktadır. Bu makinelerle elde edilen görüntüler vücuttaki anormallikleri saptayarak hastalıklara tanı koymak için (tanısal radyoloji) ve anormalliklerin olduğu alanlardan parça almak veya o alana girişimde bulunularak hastalığı tedavi etmek için kullanılabilmektedir (girişimsel radyoloji). Teknolojik gelişmeler sonucunda radyoterapi, nükleer tıp disiplinleri radyoloji biliminden ayrılarak özelleşmiştir.

Radyolojik Tanı Yöntemleri; Röntgen, Bilgisayarlı Tomografi (BT), Manyetik Rezonans (MR) ve Ultrasonografi (US)’den oluşmaktadır.

Röntgen Görüntüleme

Radyogram: Genel olarak tüm radyolojik görüntülere verilen addır.

Radyografi: Görüntünün elde ediliş sürecidir.

Röntgenogram ve röntgenografi: Röntgen görüntülerine ve elde etme sürecine verilen isimdir.

Röntgen filmi: Çekim yapılmadan önceki filmi tanımlamak için kullanılmaktadır.

Bilgisayarlı Tomografi (BT)

Bir x-ışını yöntemidir. Vücudu kesitler şeklinde görüntüler (tomografi).

BT aygıtında 3 ana bölüm vardır: Tarama bölümü, Bilgisayar sistemi ve Görüntüleme bölümü

Skenogram (Kılavuz görüntü-Topogram): Sabit tutulan (döndürülmeyen) tüpten X-ışını verirken incelenecek bölge gantri içerisinden geçirilir (hava alanlarında bagajlarımızın tarandığı gibi! ).

Hounsfield ünitesi (HÜ): Dedektörlerin ölçtüğü ve dijitalize ettiği değerler, bilgisayarlar aracılığıyla her vokselin X-ışınlarını tutma değerlerine dönüştürülür. Bu cetvele, yöntemi geliştirenlerden biri olan İngiliz fizikçisi Hounsfield’den dolayı Hounsfield cetveli ve bu cetveldeki sayılara da BT ünitesi veya Hounsfield ünitesi (HÜ) adı verilir.

Yüksek çözünürlüklü BT (YÇBT): “ High Resolution Computed Tomography (HRCT)” nin çevirisi olan ve yüksek rezolüsyonlu BT (YRBT) de denilen bu yöntemde, bilgisayarın desteğiyle yapıların kenar keskinliği belirgin hâle getirilir ve ince kesitler alınır.

Manyetik Rezonans

MR, BT gibi bir kesit görüntüleme yöntemidir. MR yönteminin önemli bir avantajı hastanın pozisyonunu değiştirmeden her düzlemde görüntü alabilmesidir. MR’nin kullandığı enerji Radyofrekans (RF)denilen radyo dalgalarıdır ve elektromanyetik radyasyon yelpazesi içerisinde yer alır. Veri kaynağı hücre sıvısı ve lipidler içerisindeki hidrojen çekirdeğidir (protonlar).

MR aygıtı üç ana parçadan oluşur: Veri toplama bölümü, Bilgisayar sistemi, Görüntüleme birimi

Ultrasonografi (US)

US, vücuda yüksek frekanstaki ses dalgaları (ultrason) gönderip farklı doku yüzeylerinden yansımalarını (eko) saptama temeline dayanır.

Ultrason (ultrases): Ses, cisimlerin titreşimi sonucu meydana gelir. Kulağın duyacağı sınırdan daha yüksek frekanslı sese denir.

Megahertz ultrason: Diyagnostik radyolojide kullanılan ve 3-7.5 MHz’lik ultrasondur.

US aygıtları üç ana parçadan oluşur: Başlık (prob), Ana konsol ve Görüntüleme birimi

Girişimsel Radyoloji

Yeni radyolojik yöntemlerle lezyonları ve ona ulaşılacak yolların çok iyi görüntülenmesi ile birlikte iğne ve kateter teknolojisindeki gelişmeler; girişimsel radyoloji adı verilen, organizmaya tedavi amacıyla ince cerrahi girişimlerin uygulandığı bir bilim dalının doğmasına neden oldu. Girişimsel radyolojide, diyagnostik radyoloji yöntemlerinin kılavuzluğunda hastalıklı bölgeye, tedavi amacıyla dışarıdan girişimde bulunulur. Vücudun derilerindeki iltihap keselerinin (abse) boşaltılması, köpeklerden geçen ve iç organlarda su keseleri oluşturan (kist hidatik) hastalığın tedavisi, safra yolu tıkanıklıklarının açılması, damar darlıklarının genişletilmesi, damar baloncuklarının (anevrizma) tıkanması ya da damar içerisindeki yeni pıhtının (trombüs) eritilmesi benzeri birçok işlem girişimsel radyolojinin uygulamasıdır.

Nükleer Tıp (Radyonüklid Görüntüleme (RG))

Sintigrafi, Tek Foton Bilgisayarlı Emisyon Tomografisi (“Single Photon Emission Computed Tomography”-SPECT) ve Pozitron Emisyon Tomografisi (PET) kullanılmaktadır.