Su Ürünlerinde Önemli Viral Hastalıklar
Balıkların Önemli Viral Hastalıkları
Günümüze kadar balıklarda enfeksiyon meydana getiren birçok viral etken tespit edilmiştir. Balıklarda görülen viral enfeksiyonların coğrafi dağılımları çeşitli faktörlere bağlı olarak farklılık göstermektedir. Ülkemizde tespit edilmiş viral balık hastalıkları ise;
- Enfeksiyöz pankreatik nekrozis
- Viral hemorajik septisemi
- Viral nevröz nekrozisdir.
Enfeksiyöz Pankreatik Nekrozis
Enfeksiyöz pankreatik nekrozis hem dünya genelinde hem de ülkemizde alabalıklar da görülen en önemli viral hastalıklardan biridir. Hastalığa özellikle salmonid balık türlerinin yavruları duyarlıdır. Hastalık horizontal ve vertikal yol ile bulaşabilir. Etken Aquabirnavirus cinsinde bir RNA virusudur. Virusun 10 serotipi bulunurken ülkemizde Sp serotipi görülmektedir. Enfeksiyonlarda ölüm oranı %10-90 arasında olmakla birlikte ölüm özellikle yavru balıklarda şekillenir. Hastalığı atlatan balıklar yaşamları boyunca asemptomatik taşıyıcı olurlar.
Enfeksiyöz Hematopoietik Nekrozis
Günümüze kadar ülkemizde tespit edilmemiş bir hastalıktır. Etken Novirhabdovirus cinsinde bir RNA virusudur. Hastalık birçok salmonid balık türünde enfeksiyon yapmakla birlikte özellikle alabalık yavruları hastalığa duyarlıdır. Yavru balıklarda ölüm oranı %50-90 arasındadır. Akut enfeksiyonun meydana geldiği balıklarda derinin koyulaşması, solungaçlarda solgunluk, iki taraflı ekzoftalmus ve yüzgeçlerde kanama alanları başlıca klinik belirtilerdir.
Viral Hemorajik Septisemi
Hastalığa birçok yabani ve yetiştiriciliği yapılan balık türü duyarlı olmakla birlikte ülkemiz de kalkan ve alabalık yavrularında hastalık tespit edilmiştir. Etken Novirhabdovirus cinsinde bir RNA virusudur. Her yaştaki balıklar hastalığa duyarlı olup yavru balıklarda ölüm oranı %100’e ulaşabilir. Enfeksiyonların meydana gelmesinde su sıcaklığı önemlidir ve daha çok 4-14°C arasında görülür. En önemli klinik belirtiler solungaçlarda soluklaşma, ekzoftalmus, yüzgeç diplerinde kanama alanları ve sonrasında meydana gelen balık ölümleridir.
Epizootik Hematopoietik Nekrozis
Hastalık Avusturalya’da endemik olarak görülen bir enfeksiyondur. Hastalığa duyarlı başlıca türler gökkuşağı alabalıkları ve kızıl kuyruklu levreklerdir. Her yaştaki balıklarda enfeksiyon meydana gelmesine rağmen, klinik belirtiler yavru balıklarda daha fazla görülür. Etken Ranavirus cinsinde bir DNA virusudur. Hastalığın başlıca belirtileri sistemik nekroz odakları ile yüzgeç tabanlarında kanama alanlarıdır.
Enfeksiyöz Somon Anemisi
Hastalık özellikle Atlantik somonlarında ciddi ekonomik kayıplara neden olur. Enfeksiyona duyarlı diğer türler ise gökkuşağı alabalığı ve deniz alasıdır. Etken Isavirus cinsinde bir RNA virusudur. Hastalık HPR-deleted virus izolatları tarafından meydana getirilir. Enfeksiyonlar şiddetli anemi, çeşitli organlarda kanama ve nekroz alanları ile karakterizedir. Hastalığın görüldüğü yerlerde toplam ölüm oranı %90'lara ulaşabilir.
Salmonid Alfavirus
Salmonid alfavirus tarafından pankreas hastalığı ve uyku hastalığı olarak bilinen iki farklı hastalık tablosu meydana getirilir. Pankreas hastalığı Atlantik somonlarında görülürken uyku hastalığı daha çok gökkuşağı alabalıklarında görülür. Etken Alphavirus cinsinde bir RNA virusudur. Virusun altı farklı genotipi vardır. Uyku hastalığı genotip 2 tarafından oluşturulur. Uyku hastalığında balıkların havuzların dibinde hareketsiz uyur halleri karakteristiktir.
Viral Nevröz Nekrozis
Hastalığa duyarlı türlerin başında levrek ve çipuralar gelir. Ülkemizde ilk olarak 2011 yılında hastalık görülmüştür. Etken Betanodavirus cinsinde bir RNA virusudur. Optimum gelişme sıcaklıkları farklı dört genotipi bulunur. Ülkemizde tespit edilen virus genetik olarak Redspotted grouper nervous necrosis virusa (RGNNV) yüksek benzerlik göstermektedir. Virus özellikle beyin, omurilik ve retina da lezyonlar meydana getirir. Yavru balıklarda ölüm oranı %100’e ulaşabilir.
Sazanların Bahar Viremisi
Virus genellikle su sıcaklığının 10-17oC’ye yükselmeye başladığı ilkbahar aylarında birçok sazan türünde akut kanamalarla karakterize hastalık tablosu meydana getirir. Etken Sprivivirus cinsinde bir RNA virusudur.
Koi Herpes Virus Hastalığı
Koi herpes virus enfeksiyonları pullu sazan ve koi sazanlarında klinik hastalık tablosu meydana getiren ve ölüm oranı %100’e ulaşabilen bir hastalıktır. Hastalık bir DNA virusu olan ve Cyprinivirus cinsinde bulanan Cyprinid herpesvirus 3 tarafından meydana getirilir. Enfeksiyonlar genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında görülür.
Kabukluların Önemli Viral Hastalıkları
Deniz ve tatlı su kabuklularının en önemli viral hastalıklarından birisi Sarıbaş hastalığıdır. Hastalığa çeşitli karides türleri duyarlıdır ve ölüm oranı %90’lara ulaşabilir. Etken Okavirus cinsinde bir RNA virusudur.
Yumuşakçaların Önemli Viral Hastalıkları
Yumuşakçaların en önemli viral hastalıkları abalone herpesvirus enfeksiyonları ve ostreid herpesvirus 1 mikrovaryant enfeksiyonlarıdır.
Teşhis Yöntemleri
Laboratuvara ulaşan numunelerden, balığın büyüklüğü ve şüphe edilen hastalığa göre ya tüm balık kullanılarak ya da çeşitli organlardan örnekler alınarak test materyalleri hazırlanır. Önceki yıllarda OIE tarafından viral hastalıkların teşhisi için ilk olarak hücre kültüründe virus izolasyonu sonrasında nötralizasyon, ELISA, indirekt floresan antikor testi ve immünperoksidaz gibi test yöntemlerinin kullanılması tavsiye edilirken son yıllarda ise bu test yöntemlerinin yerini moleküler tabanlı test yöntemleri almaya başlamıştır.
Korunma ve Mücadele Yöntemleri
Su ürünlerinde görülen viral hastalıklara karşı etkin bir tedavi yöntemi bulunmamasının yanısıra ülkemizde ruhsatlandırılmış bir aşıda yoktur. Hastalıkların tespit edilmesinden sonra yapılacak karantina, balıkların imhası ve dezenfeksiyon gibi işlemler ilgili mevzuatlarla ayrıntılı açıklanmaktadır. Ancak hastalıklarla mücadelede en önemli yol hastalık tarama programlarının uygulanmasıdır.