Tasarımda Birlik

Birlik Nedir?

Birlik, tasarımın düzenin sağlanmasında en önemli ilkelerden birisidir. Tasarımda oluşturulan bu düzenle, anlamsal, işlevsel ve görsel bütünlük sağlanır. Birliğin; “tek, bir olma durumu”, “bir arada olma durumu, vahdet”, “bağlılık, benzerlik, bağlantı”, “konunun bir ana düşünce çevresinde toplanması”, “bölünmezliği içeren yalın bütün” gibi birçok anlamı vardır.

Bazı kaynaklar da birlik kavramıyla birlikte ya da yerine “bütünlük” kavramı da verilmektedir. Her iki kavramda da anlatılmak istenen aynısıdır. Her iki kavramda da tasarımın tamlığından ve bütünlüğünden bahsedilmektedir. Kavramlarda geçen ve tasarımı oluşturan ögelerin dengeli uyumunda sadece uygunluklardan bahsedilmez.

Birlik, bir bütünü oluşturan parçaların, birimlerin, ögelerin ya da kısaca tüm değerlerin bütünle olan ilişkisini tanımlamak da kullanılır. Bu değerler arasındaki ilişki, estetik değerleri bozmadan dengeye ulaşmak zorundadır. Temel tasarım ilkeleri bu dengeye ulaşmada yardımcı olan en önemli yöntemlerdir. Bunlar;

1.Tekrar İlkesi

2.Uygunluk İlkesi

3.Zıtlık İlkesi

4.Koram İlkesi

5.Egemenlik İlkesi

6.Denge İlkesidir.

Bu ilkeler, tasarımı oluşturan değerlerin belli bir düzen içerisinde yerleşimini sağlayarak tasarımın bütünlüğünü, birliğini sağlayan yardımcılardır. Birlik ilkesinin oluşmasında kullanılan bu yardımcılar, tasarımın yorumlanmasına, anlaşılmasına da katkı sunarlar.

Birlik Nasıl Oluşturulur?

Birlik, görsel/temel tasarımda kullanılan öge ve ilkelerin uygulama prensiplerini bünyesinde bulunduran temel bir ilkedir. Bu öge ve ilkelerle tasarımda birliğin oluşturulmasında kullanılan görsel fonksiyonlar şunlardır:

1.Tasarımda egemen öge, birliğin sağlanmasında önemlidir. En çok kullanılan ögeyi egemen kılmak tasarımı birliğe götürme de etkilidir.

2.Tasarımda kullanılan benzerlikler, birbirine yakınlığı doğurduğu için anlaşılırlığı kolaylaştırır.

3.Tasarımı oluşturan ögeler arasındaki uygunluk, tasarımı birliğe oluşturur.

4.Tasarımda kullanılan tekrarlarla (form, doku, espas, renk) birlik oluşturulur.

5.Tasarımda kullanılan tüm öge ve ilkeler bütünlük içinde bulunduğunda birlik oluşturulur.

6.Tasarımı oluşturan ögelerin şekli, yeri, ölçüsü, aralığı, dokusu veya rengi bütünlüğü sağlama da etkilidir. Bazı durumlarda kimi öge/ögeler diğerlerine göre birliği sağlamada daha etkili rol üstlenebilirler.

7.Zıtlıklar, tasarımda birlik etkisini güçlendirir.

8.Tasarımı oluşturan ögeler arasındaki benzer yapılar tasarımın bütününe katkı sağlar.

9.Tasarımda sağlanan uyumluluk birliği oluşturur.

10.Denge, birliğin oluşmasında ön koşuldur.

Tasarımda kullanılan ögeler, tasarımın yapı taşlarıdır. Bu ögeler, tasarımın bütününü oluşturma da görev üstlenen değerlerdir.

Zıtlık Yolu

Bir bütün; şekil ve öz olarak antogonist (uzlaşmaz) ve gonist (uzlaşır) zıtlıkların birlikteliğinden oluşur. Yani, bir bütünü oluşturan tüm değerler bir dengededir.

Birlik Çeşitleri

Genel olarak birliği üç grupta sınıflandırabiliriz. Bunlar; öz birlik, üslûp birliği ve şekil-form birliğidir.

Öz Birlik

Öz birlik, tasarımın temelini oluşturur. Bu temelde, tasarımı oluşturan ögelerin şekilsel zıtlıklarında uygunluk aranır. Ögelerin uygunluğunda; fonksiyona ana fikre ve amaca uygunluğa bakılır

Üslup Birliği

Tasarımcının üslubuna bağlı olarak gelişen birlik türüdür. Tasarımı oluşturan değerlerin birliğe ulaşmasını, tasarımın ana fikri ile tasarımcının anlatım tarzı şekillendirir.

Şekil-Form Birliği

Şekil- form birliği; geometrik şekil/formlar ve bunların türevleri ile meydana getirilen birlik çalışmalarını içerir. Şekil-Form birliğinde kullanılan tasarım ögeleri (Nokta, çizgi, form, doku, espas ve renk) kullanıldığı ögenin ismiyle adlandırılır

Şekil – Form birliği tasarımda iki şekilde elde edilir. Bunlar;

1.Hareketli Birlik

2.Hareketsiz Birliktir.

Hareketli Birlik

Birliğe ulaşmada kullanılan bir yöntemdir. Bu birlik, geometrik biçim/form/şekil ile bu değerlerin türevleri ile oluşturulur. Birlikte en dikkat çeken özellik, birliği oluşturan ögeler arasındaki doku, renk, form bakımından hareketli ilişkilerin kurulmasıdır.

Hareketsiz Birlik

Birliğe ulaşmada kullanılan bir diğer yöntem hareketsiz birliktir. Geometrik formlar ve türevleri bu birlikte de kullanılır. Hareketsiz birlikte, tasarımda kullanılan geometrik düzenler tasarımın bütününe hâkimdir. Bu hâkimiyetle tasarımda düzen ve birlik oluşturulur. Hareketsiz birlik, kararlı ve etkilidir.

Tasarımda Birlik

Tasarımda birlik, iyi bir tasarım için oldukça önemlidir. Her şeyden önce tasarımın birliği; tamlığı ve bütünlüğü ile sağlanabilir. İzleyici üzerinde bitmişlik hissi uyandırmayan tasarım eksiktir.

Tasarımı oluşturan tüm değerler dengede kaldığı müddetçe tasarımda görsel bir dengeden söz etmek mümkündür. Birlik, tasarımı oluşturan tüm değerlerin bir bütün olarak görünmesini sağlayarak ögeler arasında yakın bir ilişki kurar. Bu ilişki; çizgi, form, doku, espas ve renk gibi ögeler arasında olabilir. Ancak bu ilişki hem bütüne hem de ögelerin kendi aralarında ki bağlantıya da hizmet etmelidir.

Birlik Alıştırmaları

Ünitenin bu bölümünde çeşitli birlik alıştırmalarına yer verilmiştir.