Sigorta Muhasebesi

Sigorta muhasebesi başta esas faaliyet giderlerinin uzun bir zaman içinde netleşmesi olmak üzere çeşitli özellikleri nedeniyle diğer sektörlerin muhasebesinden farklıdır. Başka bir deyişle sigortacılıkta esas faaliyet giderlerin rizikoların gerçekleşmesi bağlı olduğu için giderlerin büyüklüğünün belirlenmesi ve zamanlaması en temel sorundur. Bundan dolayı gelirlerin diğerlere doğru ertelenmesi ve denkleştirilmesi muhasebe modeli uygulanmaktadır.

Sigorta Şirketleri muhasebe işlemlerinde öncelikle TMS/TFRS’leri uygulamak zorundadırlar. Bunlara aykırı olmamak kaydıyla daha sonra sigortacılık mevzuatı uygulanır. Ayrıca sigorta şirketleri muhasebe kayıtlarını Sigortacılık Hesap Planına uygun yapmak durumundadırlar.

Kısa süreli sigortalarda poliçelere ilişkin prim ile ilişkili tutarları (komisyonlar, reasürans primi) taksitli olduğuna bakılmaksızın poliçe tanziminde tahakkuk ettirilirken, uzun süreli sigortalarında vadesi gelen taksitlerin ve ilişkili tutarları tahakkuk ettirilir.

Poliçelerin bilanço tarihinden sonrasına sarkan kısımları için bazı rezervler (KPK, DERK, AMK) ayrılmaktadır. AMK bir yıldan uzun sureli hayat, sağlık ve ferdi kaza sigortalarına ilişkin ayrılan bir rezervdir. KPK ise daha çok bir yıl ve bir yıldan kısa sureli sigortalar için ayrılır. Yürürlükteki mevzuatta, kazanılmamış primler karşılığının gün ve 1/24 esasına göre hesaplama yapılması mümkün olmayan reasürans ve retrosesyon (sigorta havuzlarından alınan) işlemlerinde, kazanılmamış primler karşılığının 1/8 esasına göre ayrılabileceği öngörülmektedir. Ülkemizde belirli bir bitiş tarihi olmayan emtea nakliyat sigortası sözleşmelerinde, yürürlükteki mevzuata göre istatistiki verilere göre tahmini bitiş tarihlerinin tespit edilmesi ve buna göre kazanılmamış primler karşılığı ayrılması, ancak bu hesabın yapılamaması durumunda, son üç ayda tahakkuk etmiş primlerin %50'sinin kazanılmamış primler karşılığı olarak ayrılması istenmektedir.

DERK ise KPK nın gelecekteki beklenen risk gerçekleşme büyüklüğüne yeterli olmayacağı anlaşılması halinde ilaveten ayrılan bir rezervdir. Ayrıca sigorta şirketlerinin gelecekte karşılaşabilecekleri belirli katastrofik riskler (deprem ve ekonomik kriz) için dengeleme karşılığı ismiyle rezerv ayırmaları gerekir.

Bazı hayat sigortası ürünlerine hayat sigortacılığının daha cazip hale getirilmesi amacıyla yatırım unsuru eklenmektedir. Ülkemizde bu tür sigortalara kısaca birikimli hayat sigortası denilmektedir. Sigorta ettirenden alınan birikim primi (yatırım tutarı) yatırıma sevk edilir ve getirisinin belirli kısmı (çoğunlukla %90 veya %95’i) sigortalıya verilir. Birikim primi ve net getirisi bilançolarda Matematik Karşılıklar altında gösterilir.

Hasar gerçekleşmesi sigorta şirketine ihbar edilmesinde yaşanan geçikmeler ve şirketin tazminat tutarını belirlemeye yönelik araştırmaları nedeniyle bilanço tarihinde ödenmemiş tutarlar üzerinden karşılık ayrılmasında önemli zorluklar bulunur. Burada bilanço tarihinde tutarı yeterince belirlenemeyen tazminatlar ile henüz ihbarı yapılmamış tazminatlar için aktüeryal zincirleme merdiven metotları kullanmak suretiyle tahmini bir karşılık ayrılır. Sonuçta bilanço tarihi itibariyle ödenmemiş tazminatlar ile bunlara ilişkili masraflar için dosya bazında hesaben veya tahminen ödenecek tutarların toplamı ile birlikte AZMM yöntemleri sonucu bulunan IBNR toplamı üzerinde muallak tazminat karşılığı ayrılır.

İkramiye ve indirimler karşılığı, cari dönemde yaşayan poliçelere ilişkin olarak sigortalıya müteakip dönemlerde yenilemeye bağlı olmaksızın bir ikramiye veya indirim taahhüdünde bulunulduğu takdirde ayrılması gereken karşılıktır.