Büyüme ve Gelişme
"Büyüme" ile "gelişim" sözcükleri birbirleriyle karıştırılır. Büyüme ve gelişme genellikle birbirine paralel olarak seyreder. İlk yaşlarda büyümesi geri kalan çocuklarda çoğunlukla motor fonksiyonlar, zihinsel ve ruhsal gelişimde de gecikmeler söz konusu olur. Büyüme ve gelişmenin iyi olabilmesi için çocukların temel gereksinimlerinin karşılanması gereklidir. Beslenme, sağlık, eğitim, bakım, güvenlik sosyal ve duygusal gereksinimleri yeterince karşılanmayan çocukların büyüme ve gelişimlerinde gecikmeler görülür. Büyüme ve gelişme süreçleri çeşitli çağlarda hızlanma ve yavaşlama göstermekle birlikte sürekli bir olaydır ve belli bir sırayı izler. Çocuklarda büyüme ve gelişme düzeni baştan ayağa (cefalocaudral), merkezden uçlara (proksimal-distal) doğrudur.
Büyüme: Vücut hacminin ve kütlesinin artmasıdır, organizmanın hücre sayısı ve büyüklüklerinde artış olur. Boyun uzaması, vücut ağırlığının artması, baş çevresinin ve göğüs çevresinin genişlemesi büyüme göstergeleridir. Yani bedende görülen fiziksel değişmelerdir.
Gelişme: Büyüyen organizmanın, dokularının yapısında ve biyokimyasal bileşiminde oluşan değişikler sonucu olgunlaşması ve fonksiyonlarının farklılaşmasıdır. Gelişme, olgun olmayan davranışlardan, olgun davranışlara; basit becerilerden kompleks becerilere; bağımlı davranışlardan bağımsız davranışlara doğru giden, organizma ve çevrenin birbirini karşılıklı etkilediği bir süreçtir.
Büyüme Ve Gelişme İle İlgili Kavramlar
Olgunlaşma: Vücut organlarının kendilerinden beklenen fonksiyonu yerine getirebilecek düzeye gelmesi için, öğrenme yaşantılarından bağımsız olarak, kalıtımın etkisiyle geçirdiği biyolojik bir değişmedir. Olgunlaşma kendiliğinden meydana gelen bir süreçtir.
Öğrenme: Bireyin çevresiyle belli bir düzeydeki etkileşimleri sonucunda meydana gelen nispeten kalıcı izli davranış değişmesidir. Gelişimin en önemli kavramlarından biri olan öğrenme için olgunlaşma gereklidir.
Denge: Belirli bir alan içinde bir hareketi sürdürmektir. İlk önemli denge şekilleri oturma ve ayakta durmadır. Dönme, eğilme, yukarı doğru uzanma, tek ayaküstünde durma, çocuğun gelişimine paralel olarak ortaya çıkan denge şekilleridir.
Hazır bulunuşluk: Yeni bir öğrenme durumunda, bireyin önceden sahip olduğu özelliklerin tümünü; önceki öğrenmelerini, ilgilerini, tutumlarını, güdülenmişlik düzeyini, yeteneklerini, genel sağlık durumunu kapsar.
Biyolojik Varyasyon: Çocuklar arasında genetik yapısına bağlı olarak boy, vücut yapısı, büyüme temposu, fizyolojik özellikler ve kişilik yönlerinden büyük farklılıklar olmasına denir.
Yüzyıl Eğilimi: Birçok ülkede son yıllarda doğan ve büyüyen çocukların büyüme temposunun hızlı olduğu, olgunlaşmalarının erkene kaydığı görülmüş ve bu durum Yüzyıl Eğilimi olarak adlandırılmıştır.
Büyüme Ve Gelişmeyi Etkileyen Faktörler
Bir çocuğun dünyaya sağlıklı gelebilmesi ve yaşamını sağlıklı sürdürebilmesi, onun intrauterin hayatta sağlıklı gelişmesi, doğum esnasında herhangi bir travmaya uğramaması ve doğumdan sonra sağlığını olumsuz etkileyebilecek faktörlerden korunması ile mümkündür. Büyüme ve gelişme, döllenmeden fiziksel olgunluğa ulaşıncaya kadar genetik faktörler, hormonal faktörler, cinsiyet faktörü, beslenme, kronik hastalıklar, uterus (rahim) içi ortam faktörleri ve fiziki çevre gibi pek çok faktörün etkisi altındadır.
Büyüme Ve Gelişmenin Prensipleri
Büyüme ve gelişme sürecini yönlendiren bazı fizyolojik kurallar vardır.Bunlar:
Büyüme ve gelişme bir süreçtir. Doğumdan ölüme kadar süren işlevleri içerir. Büyüme gelişme çocukluk dönemi boyunca devam eden sürekli bir süreç olup belirli dönemlerde hızlanma ve yavaşlama gösterir.
Vücutta bazı sistemler kendine özgü tempo gösterir. Beynin gelişimi fetal yaşamda ve doğumdan sonraki ilk aylarda çok hızlıdır.
Büyüme ve gelişme sürecinde belli bir yön ve sıra düzeni vardır. Örneğin vücut kısımlarının büyümesinde başlangıçta en hızlı olan baştır. 9-12. aylardan sonra ekstremite uzaması ön plana geçer.
Büyüme-Gelişmenin İzlenmesi ve Değerlendirilmesinde Kullanılan Yöntemler İle Ölçütler
Toplumda çocuk sağlığı ve çocuğun büyüme ve gelişmesini izlemek ve normları elde etmek amacıyla birçok yöntem kullanılmaktadır.
Büyüme ve Gelişmede Kullanılan Yöntemler
- Gözlem
- Görüşme ve öykü alma
- Testler ve envanterler
- Klinik vaka incelemesi
- Sosyometrik teknik
- Anket Uygulama-Sorgu Cetvelleri
- Kesitsel yöntem
- Boylamsal yöntem