Dikiş Terminolojisi

El Dikişi Tarihçesi

El dikişi kullanımı tarih öncesi dönemlerde başlamıştır. Hayvan derileri ve kemiklerinden ilkel yöntemlerle iğne yapılmış ilk dikiş oluşturulmuştur.

Dikişin tanımı ve çeşitleri

Dikiş, birden fazla parçayı birleştirmek, süslemek, sabitlemek, sağlamlaştırmak, tespit etmek vb. amaçlarla yapılan işlemdir. Dikiş çeşitleri kullanım amacına veya oluşum şekillerine göre gruplara ayrılmaktadır. Kullanım amacına göre birleştirme, süsleme vb., oluşumlarına göre ise el dikişi, makinede düz dikiş ve zincir dikiş olmak üzere gruplanmaktadır.

Teyelin Tanımı ve Çeşitleri

İki ya da daha fazla kumaş üzerine elde yapılan geçici birleştirme dikişine “teyel dikişi” denir.

Teyel Çeşitleri

Teyel çeşitleri; düz, bol, işaret, verev, z, hristo ve ara teyel olmak üzere gruplandırılır.

Düz teyel

Bu teyel çeşiti diğerlerinden en fazla kullanılan ve kolayca sökülebilen el dikişidir. İki veya daha fazla kumaşı birleştirirken kaymasını önlemek ve birbirine tutturmak için kullanılır. Adım aralığı belirlenerek (ortalama 1 cm den daha uzun olmayan) ve dikiş uzunluğu boyunca aralık bırakılarak yapılır.

Bol teyel

Kumaşın bir yüzünde yapılan işlemi veya giysilerdeki işaretleri diğer tarafa aynı biçimde geçirmek amacıyla, belli dikiş adımı ve uzunluğunda yapılan teyel çeşididir.

İşaret teyeli

Kumaşı veya malzemeyi sıkı bir şekilde tutmak için uzun ve kısa olmak üzere iki farklı adım aralığı ile yapılan teyel çeşididir.

Verev teyel

Yatay yapılan el dikişi, eşit aralıklarla tekrarlanarak uygulanan bir teyel çeşididir.

Z teyel

Her iki yönde eşit aralıklarla tekrarlanarak yapılan (aşağıdan yukarı veya yukarıdan aşağı), kumaşa tela, ekstrafor vb. malzemeleri tutturma, dubleleme, yaka kenar dikişi vb. durumlarda kullanılan bir teyel çeşididir.

Hristo teyeli

Sağlam bir dikiş olduğu için, dış giysileri (manto vb.) astarlama işleminde, etek ucu, pantolon paçası kıvırma gibi kumaş kenar koruması gereken durumlarda ve süsleme amaçlı kullanılan teyel çeşididir.

Elde makine dikişi

Giysi üzerindeki dikişlerde küçük bir bölgenin sökülmesi veya makine dikişi dikilemeyecek durumlarda (köşe çalışması vb.), sağdan sola tekrarlı bir şekilde uygulanan sağlam ve en sıkı olan dikiş çeşididir.

Kaynatma dikişi

Bu dikiş kumaşın kenarlarını veya katlanmış iki parçayı birbirine dikmek, süslemek için kullanılan el dikiş çeşididir.

Baskı Dikişi ve Çeşitleri

İki kumaştan karşılıklı birkaç iplik çekilerek, kenar kıvırma, temizleme ve süsleme amacıyla yapılan el dikiş çeşididir. Baskı dikiş çeşitleri elde ve makinede olmak üzere iki şekilde uygulanır. Makine ile yapılan baskı çeşitleri; Ekstraforlu, biyeli ve kapalı baskılardır. El ile yapılan baskı çeşitleri ise sürfile ve hristo baskıdır.

El ile Baskı Dikişleri

Sürfile Baskı Dikişi

Bu işlenmemiş kenarların sökülmesini önlemek için kullanılan eğimli, eşit aralıklarla tekrarlı bir baskı dikiş çeşididir.

Hristo Baskı Dikişi

Süsleme amaçlı veya katlanmış iki kumaş kenarını tutturmak amacıyla kullanılan baskı çeşididir. Sağlam olma özelliği ile etek ucu kıvırma, pantolon paça paylarını bastırma vb. durumlarda kullanılır.

İliği tanımı ve çeşitleri

Çevresi elde veya makinede örülerek sağlamlaştırılmış küçük açıklıklara “ilik” denir. Karşılıklı kenarlara konulan ilik ve düğme birleştirmeyi (kapanmayı) sağlar. İlik, giyimlerin rahat giyilip çıkarılmasını sağladığı gibi süsleme amacıyla da kullanılır.

İlik çeşitleri

İlik çeşitleri, örme ilikler, parçalı (tek veya çift) ilikler, atkı ilikler ve dikişten açılan ilikler olmak üzere 4 gruba ayrılmaktadır.

Örme İlikler

Eşit aralıklarla ipliğin elde örülmesi ile oluşmaktadır. Örme ilikler makinede de yapılabilir. Gömlek, bluz, elbise, ceket, manşet vb. kullanım yerlerine göre 4 gruba ayrılır. Bunlar;

Bir tarafı yuvarlak, bir tarafı düz ilik; Bir düz (kare) ve bir yuvarlak biçimlidir.

Paseli (anahtar) ilik; Bir tarafı düz (kare) diğer bitimi yuvarlak/dairesel anahtar biçimlidir. Ceketlerde kullanılır.

İki tarafı düz ilik; Her iki tarafı da aynı düz (kare) biçimlidir. Ceket, gömlek vb. giysilerde kullanılır.

İki tarafı yuvarlak ilik; Her iki tarafı yuvarlak biçimlidir.

Parçalı İlikler

Parçalı ilikler, düz veya eğimli çizgiler üzerinde kesilmiş iki kumaş şeridinden oluşturulur. Parçalı ilikler yünlü ve kaşmir paltolara dikilen dış giyimde en çok tercih edilen ilik çeşididir. Elle dikilerek veya makine yardımı olmak üzere iki şekilde yapılabilir.

Atkı İlikler

Atkı ilikler biye, kordon, iplik, kurdele vb. malzemeler kullanılarak yapılan, giysiyi birleştirme payı (kapanma payı) az olduğunda tercih edilen bir ilik çeşididir. Özel gün giyiminde (gelinlik, abiye vb.) kullanımı oldukça fazladır.

Biye İlik

Biye ilikler, kendinden mamul kumaştan veya kontrast kumaştan yapılan dar çapraz parçaların (boruların) uzunluklarının dikilmesi ve yarım daire ilmekler haline getirilmesiyle oluşturulur.

Birit ilik

Kumaş, düğme iliği veya metal göz yerine giysi kenarında kullanılan iplik çubuğuna birit ilik ya da iplik iliği adı verilmektedir. Bu ilik çeşidi kumaşta iki noktada tutturulmuş birkaç iplik teli üzerine ilik veya battaniye dikişleri dikilerek yapılmaktadır. Pililerin ve yırtmaçların üstünde, fermuarların altında, V şeklindeki açıklıklar vb. yerlerde kullanılmaktadır.

Dikişten açılan İlikler

Dikişten açılan ilik, kullanımı çok hızlı bir yöntemdir. Dikiş aynı yönde olduğu sürece ilik dikey, yatay veya çapraz olabilir. Bu tür bir ilik ancak dikiş yeri, ilik için uygun bir konuma yerleştirilirse dikilebilir.

Düğme Dikimi

Düğme, genişliği, yüksekliği ve uzunluğu olan üç boyutlu olan en eski bağlantı biçimlerinden biridir. Düğmeler, kullanım amaçlarına bağlı olarak işlevsel veya süsleme amaçlı kullanılabilir. Düğmeler kumaşa ya ön yüzeyindeki deliklerden ya da arka yüzeyindeki düğme ayağı adı verilen ayaktaki bir delikten dikilmektedir. Düğmeler elde dikilebildiği gibi makinede de dikilebilir.

Agraf dikimi

Agraflar, bir taraf çengel, diğer taraf göz olmak üzere çiftler halinde iki parçadan oluşmaktadır. Siyah, beyaz emaye ve nikel vb. farklı renk, malzeme ve boyutları mevcuttur. Agraf dikiminde, giysinin ters tarafında olacak şekilde kanca sağ, göz sol tarafa dikilir. Kanca ve göz dairesel halkaların etrafında battaniye dikişi dediğimiz sık dikiş ile metali tamamen örtecek şekilde kaplanır.

Çıt çıt dikimi

Birleştirme malzemlerinden çıtçıt, bağlanmak için birbirine geçen biri erkek diğeri dişi olmak üzere iki yuvarlak diske sahiptir.