Denge ve İşitme Organı (Organum Vestibulocochleare)

İnsanların ve hayvanların dış ortamdan gelen uyarıları göz, kulak, burun, dil ve deri gibi duyu organları ile algılama kabiliyetine duyu, duyuların alınmasını sağlayan organlara da duyu organları denir.

Kulak, hem işitme hem de denge duyusunun bulunduğu bir organdır. Dış kulak, orta kulak ve cochlea işitme ile ilgilidir. Yarım daire kanalları, utriculus ve sacculus ise denge ile ilgili iç kulağa ait yapılardır.

İşitme sistemini harekete geçiren dış tepkilere ses denir. Dış ortamdan gelen ses dalgaları kulak kepçesi vasıtasıyla toplanır, dış kulak yoluyla kulak zarına iletilir. Kulak zarı, gelen ses dalgalarının meydana getirdiği titreşimi daha fazla (yaklaşık 22 kat) artırarak orta kulaktaki kemikçiklere aktarır ve kemikçiklerin hareket etmesi sağlanır. Hareket eden kemikçikler iç kulaktaki sıvıyı titreştirir ve bu impulsların aksonlar vasıtasıyla işitme merkezine aktarılması sonucu ses oluşur.

Kulak anatomisi, dış kulak, orta kulak ve iç kulak olarak üç bölümde incelenir. Dış kulak ve orta kulak dışarıdan alınan ses dalgalarının iç kulağa aktarılmasında görev yapar. Yani sesin iç kulağa iletilmesini sağlar. İç kulak ise dışarıdan gelen seslerin algılanmasında görev alır. Ayrıca iç kulakta vücudumuzun uzaydaki uyumunu ve dengemizi sağlanmamızı sağlayan yapılar vardır. Böylece iç kulakta hem işitme duyusu hem de denge duyusu ile ilgili yapılar bulunmaktadır.

Dış Kulak (Auris Externa)

Dış kulak (auris externa), sesin iletilmesi ile ilgili ilk bölümdür. Dışarıdan gelen ses dalgaları ilk olarak bu bölümde bulunan kulak kepçesi vasıtasıyla dış kulak yoluna iletilir. Kulak kepçesi (auricula) ve dış kulak yolu (meatus acusticus externus) olarak iki bölümde incelenir. Dış kulak yolu "S" harfi şeklindedir. Bu yolun sonunda membrana tympanica denilen kulak zarı bulunur.

İç Kulak (Auris İnterna)

İşitme ve denge ile ilgili fonksiyonlar iç kulakta gerçekleşir. Denge ve işitme duyusu ile ilgili özel hücreler de burada bulunur. Dış tarafta yer alan labyrinthus osseus, iç tarafta yer alan ise labyrinthus membranaceus olarak adlandırılır. Labyrinthus membranaceus, labyrinthus osseus içerisinde yer alır. Bu iki labirent arasında perilympha sıvısı bulunur. Perilympha ve endolympha sıvıları birbirleri ile karışmazlar. Bu sıvılar başın ve gövdenin hareketi ile oluşan sıvı hareketinin, ayrıca dışarıdan gelen ses dalgalarının iletilmesinde rol oynarlar. İç kulağın dış tarafında yer alan, etrafı kemikle çevrili labirente labyrinthus osseus denir. İç yüzü saran zarı döşeyen epitel kemik labirent boşluğunu dolduran perilympha‘yı salgılar. Labyrinthus osseus canalis semicirculares, vestibulum ve cochlea’dan oluşmuştur.

Canalis semicircularis’ler içerisinde ductus semicircularis denilen zar labirent’e ait yapılar bulunur. Labyrinthus osseus'un orta bölümüne vestibulum denilir. Vestibulum içerisinde utriculus ve sacculus denilen zar labirente ait oluşumlar bulunur. Başın rotasyonel (dönme) hareketine bağlı dengenin sağlanmasında yarım daire kanalları, konum değişikliğine bağlı dengenin sağlanmasında vestibulum içindeki utriculus ve sacculus görev alır.

Vestibulum’un medialinde yer alan işitme ilgili iç kulak bölümüne cochlea denir. Cochlea modiolus cochlea, canalis spiralis cochlea, lamina spiralis ossea'dan meydana gelmiştir. Cochlea'dan yapılan bir kesitte scala vestibuli, scala tympani ve ductus cochlearis denilen bölümler bulunur. Canalis spiralis cochlea’nın üst tarafındaki bölüme scala vestibuli, alt tarafındaki bölüme scala tympani ve bu iki yapı arasında kalan orta bölüme de ductus cochlearis denilir. Scala vestibuli cochlea’nın tepe kısmında helicotrema denilen bir delik vasıtasıyla alt taraftaki scala tympani ile bağlantılıdır. İç kulakta kemik labirentin içinde yer alan ve içerisinde endolenfa sıvısı bulunan zar yapı labyrinthus membranaceus ductus semicirculares membranaceus, utriculus, sacculus ve ductus cochlearis’ten müteşekkildir. Ductus semicirculares membranaceus, utriculus ve sacculus denge ile ilgili, ductus cochlearis ise işitme ile ilgili bölümlerdir.

İç kulakta bulunan işitme ile ilgili yapı cochlea’dır. Buradan çıkan uyarılar yollar vasıtasıyla kortex’teki işitme merkezine ulaşır.

Denge ile ilgili yapılar, ductus semicirculares, utriculus ve sacculus’tan oluşur. Buralardan çıkan vestibuler lifler, denge ile ilgili merkezlere ulaşır.