Dekatür İşlemi

Dekatür işleminin esasını, düzgün durumda bulunan yünlü ve yün karışımından oluşmuş kumaşların içerisinden önce buhar veya sıcak suyun daha sonra ise soğuk hava veya soğuk suyun emilerek geçirilmesi oluşturmaktadır.

İki ana tip dekatür işlemi bulunmaktadır. Bunlar; Kuru dekatür ve yaş dekatürdür.

Bu işlemlerin ayrımını ise yün liflerinde bulunan makromoleküller arası bağların koparılması işleminin buhar veya sıcak suyla sağlanması ve bu bağların yeniden oluşturulması için gerekli soğutma işleminin de hava veya soğuk suyla yapılması durumları sağlamaktadır.

Kuru dekatür işleminde; Kumaş içerisinden önce buhar daha sonra ise soğuk hava geçirilmektedir.

Yaş dekatür işleminde; Kumaş içerisinden önce sıcak su daha sonra ise soğuk su geçirilmektedir.

Dekatür işlemi yünlü tekstil mamullerinin terbiye dairelerinde gördüğü son işlemlerden birsidir. Bu işlem sayesinde yün tekstil mamulleri dikime hazır hale getirilmektedir.

Dekatür işleminde sıcaklık incelendiğinde, bu işlem için sıcaklığın önemli bir etkisinin olduğu görülmektedir. Çünkü dekatür işlemi bir fiksaj işlemidir. Dekatür işleminde sıcaklığın yükselmesiyle birlikte yün makromolekülleri arasındaki bağların kopması ve soğutma işlemi sırasında da kopan bu bağların yeniden meydana gelmesi daha fazla olacağından dolayı elde edilen fiksaj derecesi de daha fazla olmaktadır. Bundan dolayı da basınçlı otoklavlarda 100 oC’den daha yüksek sıcaklıklarda doymuş buharla sağlanan dekatür etkileri, normal basınç ve 100 oC’deki doymuş buhar ile elde edilen etkilere göre daha kalıcıdır.

Dekatür işleminde oluşturulan basınç kuvveti çeşitli etkiler sonucunda meydana gelmektedir. Bunlar;

Kumaşın dekatür silindirine taşıma beziyle birlikte sarılması esnasında taşıma bezinin geriliminden dolayı oluşan basınç

Sargının alt kısmında yer alan kumaş tabakalarına, daha üst tabakalardaki kumaş ve taşıma bezinin bastırılmasıyla oluşan basınçtır.

Dekatür işleminin sonuçlarını etkileyen faktörler arasında nem de bulunmaktadır. Nem özelliği de dekatür işlemi açısından oldukça fazla önem arz etmektedir. Özellikle dekatürün çeşitli adımları sırasında kumaştaki ve ortamdaki nem miktarı büyük önem taşımaktadır.

Yapılan çalışmalar neticesinde dekatür işlemi sonucunda sağlanan fiksaj etkilerinin buharın bağıl nemliliğinden çok fazla etkilenmediği tespit edilmiştir. Asıl sağlanan fiksaj etkilerinin liflerin başlangıç nemliliğinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.

Dekatür işleminin sonuçlarını etkileyen önemli faktörlerden bir tanesi de işlem süresidir. Buradaki işlem süresinden kasıt ise birinci adımdaki buhar veya sıcak suyun, ikinci adımdaki soğuk hava veya soğuk suyun işlem süresidir.

Taşıma bezinin yüzey yapısı ve cinsinin dekatür işlemine etkisi de işlem sonucunda kumaşın kazanacağı parlaklık ve tutum üzerinde büyük önem arz etmektedir. Dekatür işleminde taşıma bezi olarak genellikle ya düz ve parlak bir yüzeye sahip saten kumaş ya da şardonlanmış ve hacimli bir yapı kazanmış molton kumaşlar kullanılmaktadır.

Buharlama yönü de dekatür işleminin sonuçlarını etkileyen önemli faktörler arasında bulunmaktadır. Bu faktörde buharın veya sıcak suyun sargıdan içten dışa veya dıştan içe doğru geçişi, hem iç dış farkı bakımından hem de kumaş yüzeyine etki eden basınç yönünden önem teşkil etmektedir. Yani buharın sargı içerisinden geçiş yönü kumaş yüzeyine etki eden basıncı belirlemektedir.

Dekatür Makineleri

Daha öncede bahsedildiği gibi İki ana tip dekatür işlemi bulunmaktadır. Bunlar; Kuru dekatür ve yaş dekatürdür.

Bu ünitede ise günümüzde daha geniş kullanım alanına sahip kuru dekatür makineleri üzerinde durulacaktır.

Klasik Kuru Dekatür Makine Çeşitleri

Günümüzde kullanılan birçok klasik kuru dekatür makine çeşitleri bulunmaktadır. Bunlar; Sopalı buharlayıcı, kazan dekatürü, bastırmalı parlaklık dekatürü, bitim dekatürüdür.

Sopalı buharlayıcıda yünlü kumaşın üzeri bir bez ile örtülerek leventlere sarılmaktadır. Bu işlem esnasında sargının üst tarafı da örtülmektedir. Bu şekilde hazırlanmış olan sargının içerisinden buharlayıcı yardımıyla 5-10 dakika süre ile buhar geçirilmektedir. Son olarak ise sargı, buharlayıcı içerisinde soğumaya bırakılır.

Kazan dekatüründe kumaş taşıma bezi ile birlikte üzerine sarılmış olduğu delikli silindir ile kapalı bir kazanın içerisinde yer almaktadır. Bu kazanın şekli ise otoklava benzemektedir.

Bastırmalı parlaklık dekatür makineleri incelendiğinde ise bu makinelerin alt kısmında taşıma bezi sargısı bulunmaktadır. Bu sargı bölümünden gelen taşıma bezi ile dışarıdan gelen kumaş makinenin üst tarafında bulunan delikli dekatür silindirine sarılarak dekatür sargısı hazırlanmış olmaktadır.

Bitim ve bastırmalı parlaklık dekatüründe çalışma koşulları birbirinin tersi şeklindedir. Yani bitim dekatüründe buharlama yönü içten dışa doğru, delikli yapıdaki silindirin çapı büyük, taşıma bezi kalın ve tüylendirilmiş yapıdaki pamuklu bir kumaş olan molton ve sarım gerginliği ise düşüktür. Bunların sonucunda ise yapılan dekatür işlemi sırasında kumaş katlarına daha az basınç uygulanmaktadır.

Günümüzde klasik dekatür makinelerinin dışında özel sonsuz taşıma bandları veya keçeleri kullanılarak yapılmış kontinü dekatür makineleri de geliştirilmiştir. Bu makinelerde elde edilen etkiler kazan dekatürü ile kıyaslanacak derecede değildir. Ancak hızlı bir üretim için de bu makinelere ihtiyaç duyulmaktadır.

Yaş Dekatür İşlemi

Daha önce işlenen kuru dekatür tiplerinden farklı olarak yaş dekatürde fiksaj işlemi kumaş içerisinden önce sıcak su ve daha sonrasında da soğuk su geçirilerek sağlanmaktadır.