Keçeleşmezlik Bitim İşlemi

Yün liflerinin en önemli özellikleri arasında keçeleşme özelliği bulunmaktadır. Bu özellik eğer kullanım yerine göre istenilerek yapılıyorsa büyük avantajlar sağlamaktadır. Çünkü yünün keçeleşmesi sağlanırsa giysinin hava geçirgenliği azalır. Bu da yerine göre kullanım açısından büyük avantajlar sağlamaktadır. Ancak bu özelliğin ortaya çıkması istenilmiyorsa yerine göre çok büyük sıkıntılara da neden olmaktadır.

Eğer yünlü mamullere keçeleşmezlik özelliği kazandırılmak isteniyorsa o zaman keçeleşme işleminin neden oluştuğunu bilmekte büyük fayda vardır. Çünkü nedeni bilinen bir olayın engellenmesi için de kolay bir şekilde çözüm üretilebilmektedir.

Bilindiği üzere yün liflerinin dış kısmında pulcuk tabakası bulunmaktadır ve bu tabaka keçeleşmenin ana sorumlusudur. Keçeleşme işleminde yün liflerinin pulcuk tabakası birbiri içine geçerek kenetleşmektedir ve böylece keçeleşmiş yün liflerinin eski haline dönmesi mümkün olamamaktadır. Böylece yünlü kumaş yumuşak ve havalı tutumunu kaybederek sert ve kalın bir yapı kazanmaktadır. Ayrıca bu işlemin sonucunda yünlü kumaşın boyutunda da küçülmeler meydana gelmektedir.

Keçeleşmezlik bitim işlemleri sayesinde yünün pulcuk tabakası kısmen veya tamamen uzaklaştırılır. Ayrıca bu pulcuk tabakasının keskin pul uçları körleştirilir veya liflerin yüzey kısmı çeşitli polimerlerle örtülerek liflerin pulcuk tabası tesirsiz hale getirilir. Böylece keçeleşmenin ana sorumlusu olan pulcuk tabakası işlevsiz hale geldiği için keçeleşme isteği azaltılmış veya tamamen ortadan kaldırılmış olur.

Keçeleşmezlik Bitim İşlemi Yöntemleri

Tekstil endüstrisinde keçeleşmezlik bitim işlemi için farklı farklı yöntemler bulunmaktadır. Bu yöntemleri temel olarak 4 ana grupta incelemek mümkündür.

Yükseltgeme Yöntemleri

Bu işlem sırasında yükseltgen maddelerle özellikle sert koşullarda çalışıldığında yün lifleri ağırlık kaybına uğramaktadır. Bu yüzden bu yönteme parçalayıcı veya çıkarma yöntemi de denilmektedir.

Klorlama Yöntemleri

Klorlama yöntemleri keçeleşmezlik bitim işlemlerinin uygulandığı ortamın durumuna göre 3’e ayrılmaktadır. Bunlar; Sulu ortam, Susuz ortam, Organik çözgenli ortamdır.

Bu yöntemde klor gazı veya klor içeren anorganik ve organik bileşikler kullanılmaktadır.

Sulu Ortamda Yapılan Klorlama Yöntemleri

Yaş klorlama yöntemleri bilinen en eski keçeleşmezlik bitim işlemi yöntemidir. Bu yöntem hala günümüzde en çok kullanılan keçeleşmezlik bitim işlemi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Klorlama işleminin başlangıçtaki amacı bazı boyarmaddelerin yün lifleri tarafından iyi bir şekilde alınmasının sağlanmasıydı. Ancak klorlama işlemi sonucunda yün liflerinin keçeleşme sorununun da ortadan kalktığı tespit edilmiştir. Bunun tespiti ise oldukça sonra ortaya çıkmıştır.

Sulu ortamda yapılan klorlama işlemlerinde genellikle ağartma işlemlerinde kullanılan sodyumhipoklorit çözeltisi kullanılmaktadır. Hipokloritle yapılan keçeleşmezlik bitim işlemleri genellikle asidik ortamda gerçekleştirilmektedir. Bazen de nötr ve bazik ortam da kullanılmaktadır.

Susuz Yapılan Klorlama Yöntemleri

Bilindiği üzere sulu ortamda yapılan klorlama yöntemlerinde yün liflerinin sadece en dış kısmında bulunan tabakası değil aynı zamanda liflerin iç kısmına da klorlama maddelerinin geçişi söz konusudur. Bu geçiş ile istenilmeyen tepkimelerin açığa çıkması kaçınılmazdır.

Suyun şişirici etkisi keçeleşmezlik bitim işlemlerinde istenilmeyen bir özelliktir. Bunun için de klorlamanın susuz ortamda yapılması çeşitli avantajlar sağlamaktadır.

Liflerde şişmeye neden olmayan ve piyasada bolca bulunan organik çözgenler olarak karbontetraklorür ve benzin önem kazanmıştır.

Klor Gazıyla Yapılan Klorlama Yöntemleri

Klor gazıyla klorlama işlemi kapalı otoklavlarda yapılmaktadır. Otoklav içerisinde bulunan yünlü mamullere klor gazı gönderilerek klorlama işlemi gerçekleştirilmektedir. Otoklavda yapılan bu işlemin toplam süresi 90 dakikadır.

Klor gazıyla yapılan çalışmalar sayesinde ipliklerin içine işlemiş ve liflere zarar vermeyen düzgün bir klorlama etkisi elde edilmektedir.

Katma (Polimer Oluşturma) Yöntemleri

Bu yöntemde yün liflerinin yüzey kısımları film oluşturan maddelerle kaplanmaktadır. Bu maddeler doğal veya yapay reçinelerden oluşmaktadır. Bu yöntemde tekstil mamulüne bir şeyler eklendiği için katma yöntemi adını almaktadır. Bilindiği üzere yükseltgen maddelerle keçeleşmezlik işlemi sağlamak için yün liflerinin keskin pul uçları yok edilmektedir. Katma yönteminde ise polimer maddeler yardımıyla pul tabakası örtülerek keçeleşmezlik etkisi sağlanmış olunmaktadır.

Kombine Yöntemler

Yünlü mamullerin keçeleşmezlik bitim işlemlerinde kullanılan yükseltgeme ve polimer oluşturma yöntemlerinin eksikliklerini gidermek için kombine yöntemler geliştirilmiştir. Kombine yöntemler diğer yöntemlerin eksikliklerini giderdikleri için uygulama alanları git gide artmaktadır.

Kombine yapılan yöntemler sayesinde yükseltgeme işlemi daha ılıman koşullarda yapıldığı için sakıncaları en aza indirilmektedir. Polimer oluşturmada ise daha az madde kullanıldığından dolayı hem madde sarfiyatı azalmakta hem de tutum açısından avantaj sağlanmaktadır.

Fiziksel Yöntemler

Fiziksel yöntemler de diğer yöntemlerin dezavantajlarını ortadan kaldırmak için yünlü kumaşların keçeleşmezlik bitim işlemlerinde kullanılmıştır.