Su, Kir ve Yağ İticilik Bitim İşlemleri
Su İticilik Bitim İşlemi
Su iticilik bitim işleminin esası tekstil mamulünün lif veya ipliklerinin üzerinde ince bir hidrofob (su itici) film tabaka oluşturmaya dayanmaktadır. Oluşturulan bu zar liflere çekim kuvvetleriyle veya kimyasal olarak bağlanabilmektedir.
Su iticilik bitim işleminde kumaşın gözenekli yapısı kapanmadığından dolayı deri solunumu olumsuz bir şekilde etkilenmemektedir. Böylece vücudun oluşturduğu terde gözeneklerden dışarı atılmaktadır.
Su iticilik bitim işlemi görmüş tekstil mamulleri yağmur veya suya karşı ancak belirli bir derecede koruma sağlayabilmektedirler.
Su iticilik bitim işleminin bir diğer adı ise empregnasyon işlemidir.
Günümüzde su iticilik ve su geçirmezlik ifadeleri de karıştırılmaktadır. Ancak ikisinin ana mantığı birbiriyle aynı değildir. Çünkü su geçirmezlik bitim işlemlerinin esası tekstil mamulünün yüzeyini tamamen kaplayan su geçirmez bir film tabakası oluşturmaya dayanmaktadır. Halbuki su iticilik bitim işleminde ise böyle bir durum söz konusu değildir. Çünkü daha önce de bahsedildiği gibi su iticilik bitim işleminin esası tekstil mamulünün lif veya ipliklerinin üzerinde ince bir hidrofob zar oluşturmaya dayanmaktadır.
Su geçirmezlik bitim işlemi görmüş tekstil mamulü kuvvetli yağmura karşı uzun süreli koruyucu etki göstermektedir. Aynı zamanda su geçirmezlik bitim işlemi görmüş tekstil mamulü rüzgar ve soğuktan da korumaktadır.
Su geçirmezlik bitim işlemi görmüş tekstil mamullerinin sakıncası ise oluşturulan film tabakasının tekstil mamulünün yüzeyini tamamen örttüğünden dolayı aynı zamanda bütün gözenekleri de kapamaktadır bunun sonucu olarak da deri solunumu ve ter nakli bir hayli zorlaşmaktadır. Bu durum aynı zamanda hijyen bakımından da sakıncalıdır.
Su geçirmez film tabakasının eldesi aynı zamanda yapay deri eldesine benzemektedir.
Doğal liflerin hepsi az veya çok oranlarda suyu seven bir yapıya sahiptir. Özellikle yağından arındırılmış yün lifi ve mum pektininden arındırılmış pamuk lifi ise çok daha fazla suyu sever hale gelmişlerdir. İşte su iticilik bitim işlemi ile tekstil mamullerinde oluşturulmak istenilen etki ham pamuklu kumaşın su itici yapısına benzeyen bir etkidir.
Bir tekstil mamulünün yapısına su alma değeri denildiğinde onun kısa süreli olarak emdirilmesi veya yağmurlama işlemi sırasında bünyesine alabileceği su miktarı anlaşılmaktadır.
Su iticilik bitim işlemi görmüş olan bir tekstil mamulü emdirme ve sıkma işlemi sonucunda bünyesine daha az su almaktadır. Tıpkı ham pamuklu kumaşta olduğu gibi.
Su iticilik bitim işlemi tekstil mamulündeki liflerin üst yüzey gerilimini suya karşı arttırdığı için bunun sonucunda da yüzeye gelen su kumaş tarafından emilememektedir. Bundan dolayı da su damlacıkları kürecikler halinde tekstil mamulü yüzeyinde kalmaktadırlar.
Su iticilik bitim işlemlerinde tekstil mamulü üzerinde oluşturulan film tabakası liflerin yüzey kısmını kapladığından dolayı suyun tekstil mamulünden içeriye girmesini engellemektedir. Film tabakası, hidrofob özelliği sağlayan moleküllerin liflerin yüzey kısmında yan yana yerleşmesinden meydana gelmektedir. Moleküllerin polar grupları life, hidrofob kısımları ise yüzeye bakacak şekilde ve birbirine paralel olarak yerleşmektedirler.
Hidrofob Özellik Kazandıran Maddeler ve Çalışma Yöntemleri
Bilindiği üzere tekstil mamullerine su itici özellik kazandırmak için öncelikle mamul üzerinde hidrofob bir yapının oluşturulması gerekmektedir. Tekstilde hidrofobluk kazandıran bitim işlemleri ise çok çeşitli yöntemlere göre yapılabilmektedir. Bu yöntemlerden bir kısmı yıkamaya dayanıklı iken bir kısmı da yıkamaya karşı dayanıksızdır.
Tekstil Mamullerinin Su İticilik Sonuçlarının Değerlendirilmesi
Su iticilik bitim işlemi görmüş tekstil mamulleri farklı kullanım alanlarına sahip olmalarından dolayı bu tekstil mamullerine değişik su iticilik test yöntemleri uygulanmaktadır. Bu test yöntemlerinden önemli olanları ise aşağıda sunulmuştur. Bunlar; Kova test yöntemi, sprey test yöntemi, Sabit hızla artan su basıncı altında su iticilik test yöntemi ve bundesman yağmurlama test yöntemidir.
Kova test yöntemi ağır gramaja sahip olan çadır, branda, yelken kumaşı vb. gibi tekstiller için uygun olan bir test yöntemidir. Bu yönteme göre çalışmanın nasıl yapılacağı 258 nolu Türk Standardında belirtilmiştir.
Sprey test yöntemi ise pratik bir değerlendirme yöntemidir. Bu yöntemde standart örnek fotoğraflara bakılarak su damlalarının tekstil mamulü yüzeyinde yaptığı ıslanma etkisine göre değerlendirme yapılmaktadır. Ölçme işleminin nasıl yapılacağı ise 259 nolu Türk Standardında belirtilmiştir.
Sabit hızla artan su basıncı altında su iticilik test yönteminin prensibi ise alt kısmı suya değen ancak kenarlarından dairesel olarak sıkıştırılmış su itici yapıdaki tekstil mamulü örneğine yine alt kısmından gittikçe artan su basıncına karşı dayanımının ölçülmesidir. Bu yöntemde schopper cihazı kullanılmaktadır. Ölçme işleminin nasıl yapılacağı ise 257 nolu Türk Standardında belirtilmiştir.
Bundesman yağmurlama test yöntemi tam anlamı ile yağmur altında kalma durumunda su itici bir tekstil mamulünün ıslanma şeklini belirlemek için kullanılmaktadır. Sprey test yöntemine nazaran daha detaylı ve hassas bir yöntemdir.
Kir ve Yağ İticilik Bitim İşlemi
Kirin yapısı, tekstil mamulü yüzeyini etkileme ve tekstil mamulüne tutunma şekli çok farklı olduğu için kir iticilik konusunda da tek bir işlemle tüm kirler için etkili sonuçlar elde etmek oldukça zordur.
Tekstil mamullerinde kirlenme 2 farklı şekilde olmaktadır. Bunlar; Kuru kirlenme ve yaş kirlenmedir.
Kuru kirlenme her türlü toz ve kirletici elemanların tekstil mamulleri tarafından filtre edilerek tutulması, üzerine çökmesi veya elektrostatik çekim ile kirleticileri kendisine çekmesi şeklinde olabilmektedir.
Yaş kirlenmede ise sulu kirler veya yağlı sulu kirler tekstil mamulü üzerine doğrudan dökülerek o tekstil mamulünü kirletmektedirler.
Kir ve yağ iticilik bitim işlemlerinin ana mantığı ise tekstil mamullerinin kullanımları sırasında hızlı bir şekilde kirlenmelerini önlemektir.