Kalandırlama İşlemi

Kalandırlama işleminde kumaş iki veya daha fazla basınç altındaki merdane (silindir) arasından geçirilmektedir. Bu işlemin ana amacı kumaşın yüzey kısmını düzgün bir duruma getirmek ve kumaş üzerinde bulunan kırışıklıkları ortadan kaldırmaktır. Kalandırlama işlemi bir çeşit ütüleme işlemidir.

Kalandırlama işlemi genel olarak selüloz, sentetik ve bunların karışımından oluşan kumaşlara uygulanmaktadır. Günümüzde ise sıcaklık ve basıncın etkisi ile birlikte yüzey yapılarının stabil hale getirilmesi amacı ile dokusuz yüzeylerin kalandırlama işlemleri de yapılmaktadır. Dokusuz yüzeylerin kalandırlama işlemleri ise günümüzde büyük önem kazanmıştır.

Genel olarak kalandırlama işleminin etkileri selüloz esaslı tekstil mamullerinde daha belirgin bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Bu konu üzerinde gerçekleştirilen çalışmalar sonucunda orta gramaj yapısına sahip pamuklu ve keten/viskon karışımı kumaşlarda kalınlık değişimi yaklaşık olarak % 45-50 civarındadır. Bu kumaşlar için hava geçirgenliği azalması ise % 80-85 arasında değişmektedir. Aynı şekilde yine bu kumaşlar için parlaklık artışı ise % 15-20 civarında olmaktadır.

Kalandırlama işleminde kumaş biri büyük biri küçük olan en az iki silindir arasından geçirilmektedir. Kalandırlama işleminde kullanılan silindirlerin birinin çelik diğerinin ise elastik olması gerekmektedir. Kalandırlama işleminde kumaş basınç uygulanarak silindirler arasından geçirileceğinden dolayı iplikler ezilecektir. Bu ezilmeden dolayı kumaş yüzeyinde düzgünlük sağlanmaktadır. Ayrıca kumaşta sağlanan düzgünlükle beraber kumaşın parlaklığı da artmaktadır. Çünkü kumaş yüzeyinin pürüzsüzleşmesi kumaş üzerine gelen ışık ışınlarının kırılmadan yansımasına neden olacaktır. Bu sayede de kumaş parlak bir görünüme kavuşacaktır.

Kalandırlama işlemindeki sıcaklık ve basıncın önemi çok büyüktür. Silindirlerin sıcaklıkları arttığında kumaşta sert bir tutum elde edilmektedir. Ayrıca sıcaklık artışı kumaşta daha da parlak görüntü oluşumunu sağlamaktadır. Kumaş soğuk silindirlerden geçirildiğinde ise kumaşın tuşesinde yumuşama meydana gelmektedir. Ancak burada da parlaklık açısından herhangi bir değişiklik olmamaktadır. Kalandırlama işleminde uygulanan basınç kuvveti arttığında elde edilen kalandırlama etkilerinde de artış meydana gelmektedir.

Basit yapılı bir kalandır iki adet üst üste bulunan merdaneden oluşmaktadır. Buna karşın piyasada merdane sayısı 12’ye çıkan kalandırlar da bulunmaktadır. Çok merdaneye sahip kalandırlar kullanılarak kumaşı isteğe göre belirli merdaneler arasından geçirerek değişik kalandırlama etkileri de sağlanmaktadır. Bu yöntem için kullanılan kalandırlara ise universal yani çok yönlü kalandır denilmektedir. Universal kalandırlarda kumaş bir geçişte birkaç kere merdaneler arasına girip çıktığından dolayı elde edilen etkilerin düzeyi ve kalıcılığı daha da iyi olmaktadır.

Kalandırlama Merdaneleri

Daha öncede bahsedildiği gibi kalandırların merdane sayısı en az iki tane olmalıdır. Bu sayı 12’ye kadar da çıkabilmektedir.

Kalandırlama işleminde kullanılan merdaneler; Sert merdaneler ve elastiki merdaneler olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Sert merdanelerin üst yüzeyi genellikle sert kromajlı demir veya çelikten üretilmektedir. Isıtma işlemi sert merdaneler tarafından yapıldığından dolayı genellikle bu silindirlerin çapları elastik silindirlere göre küçüktür. Piyasada çapları 120-150 mm arasında değişen sert merdaneler bulunmaktadır. Sert merdanelerin yüzeylerinin çok düzgün olması gerekmektedir.

Sert merdanelerin üzerinde bulunan sert kromaj, merdanelerin ömrünü uzatmaktadır. Ayrıca paslanmaya karşı da sert merdaneleri korumaktadır.

Elastiki merdaneler de aslında sert bir yapıya sahiptirler. Ancak sert (çelik) merdanelerin basıncı altında az da olsa esneme kabiliyetleri bulunduklarından dolayı bunlara elastiki merdaneler denilmektedir.

Kalandırlama Çeşitleri

Rolik Kalandırlama

Rolik kalandırlama bilinen en eski kalandırlama çeşididir. Rolik kalandırlamanın esası kumaşın bir sert merdane ile bir elastik merdane arasından geçirmeye dayanmaktadır. Bu kalandırma çeşidi en yaygın ve en basit çalışma yapısına sahiptir. Bu yüzden de bu işleme normal kalandırlama da denilmektedir.

Mat Kalandırlama

Rolik kalandırlama işleminde kumaş bir sert bir de elastik merdane arasından geçirilirken mat kalandırlama da ise kumaş yalnızca iki adet elastik merdane arasından geçirilmektedir.

Friksiyon Kalandırlama

Friksiyon kalandırlama işleminin esası rolik kalandırlama işlemine benzemektedir. Friksiyon kalandırlamasında kumaş ısıtılmış olan sert merdane ile onun alt kısmında bulunan elastik merdane arasından geçirilmektedir. Friksiyon kalandırlamasında sert merdane elastik merdaneye göre % 30 oranında daha hızlı dönmektedir.

Çinz Kalandırlama

Çinz kalandırlama işlemi de friksiyon kalandırlamaya benzemektedir. Ancak burada uygulanan friksiyon çok daha fazladır. Çinz kalandırlamada % 300’e varan oranlarda friksiyon uygulanabilmektedir. Ayrıca çinz kalandırlamda kimyasal apre kullanımı da söz konusudur.

İpek Bitim Kalandırlama

Bu kalandırlama işleminde kumaşta ipeğe benzeyen bir parlaklık elde edilmektedir. Bu yüzden de bu kalandırlama çeşidine ipek bitim kalandırlaması denilmektedir. Ayrıca bu kalandırlama işleminde sert merdane üzerinde yivler bulunduğundan dolayı da bu kalandırlama çeşidine yivli kalandırlama da denilmektedir.

Simili Merserizasyon Kalandırlama

Simili merserizasyon kalandırlama işlemi sadece pamuklu kumaşlar için uygulanmaktadır. Buradaki ana amaç merserizasyon işlemi sonucunda kumaşta yeterli derecede parlaklık sağlanamıyorsa bu kalandırlama işlemi yapılmasıdır.

Şezing Kalandırlama

Bu kalandırlama şekli simili merserizasyon kalandırlaması gibi özel bir kalandırlama çeşididir. Şezing kalandırlamada tüm merdaneler elastik yapıya sahiptir. Elastik merdaneler arasından tek bir kat kumaş yerine birkaç kat kumaş birlikte geçirilmektedir. Merdaneler arasından birkaç kat kumaş geçirildiği için kalandırlama etkisi de daha ılıman olmaktadır.

Baskı Kalandırlama

Baskı kalandırlama işleminin ana amacı kumaşın yüzey yapısını düzgünleştirmek değildir. Bu kalandırlama işleminin ana amacı bazı desenleri kumaşa basmaktır. Baskı kalandırlama işleminin bir diğer adı ise gofre kalandırlamadır.