Termofiksaj İşlemi
Sentetik lifler insan kontrolünde üretildikleri için bu liflerin üretimleri sırasında istenilen birçok özellik kazandırılmaktadır. Bu liflere kullanımları sırasında gerekli olan özellikleri eklenebileceğinden dolayı bu liflerin kullanım özelliklerini geliştirici bitim işlemi sayıları oldukça kısıtlıdır.
Sentetik liflerin ön terbiye işlemleri zorunlu hallerde bir yıkama veya hafif bir ağartma işleminden ibarettir. Renklendirme işlemleri (boya ve baskı) dışında sentetik lifler için uygulanan bitim işlemleri çoğunlukla; Termofiksaj, antistatik özellik kazandırıcı işlemlerdir.
Termofiksaj işlemindeki asıl amaç; Tekstil mamulünün boyut değişmezliğini sağlamak, tekstil mamulünün stabilliği sağlamak, tekstil mamulünün görünüm ve tutumunu ayarlamaktır.
Genel olarak liflerde, ipliklerde, tekstil yüzeylerinde ve şekil verilmiş tekstil ürünlerinde fiksaj (sabitleştirme) etkisi sağlayan ve liflerin camlaşma noktası üzerindeki sıcaklıklarda yapılan bütün işlemler birer termofiksaj işlemidir.
Sıcaklık, termofiksaj işleminde birinci derecede öneme sahip bir etkendir. Sentetik liflerin bloke edilmiş iç gerilimlerinin bloke edilme durumlarını ortadan kaldırmak için mutlaka ısı enerjisi uygulanması gerekmektedir.
Termofiksaj işlemi sonucunda sağlanan fiksaj işleminin kalitesi, termofiksaj işlemi sırasında liflerin matrikslerindeki kristalitlerin ne kadar büyük bir kısmı eriyip yeniden oluşursa o kadar daha iyidir. Bu yüzden de kaliteli bir fiksaj etkisi sağlamak için fiksaj sıcaklığının kaç derecede olması gerektiğinin ve mamulün daha önce gördüğü termofiksaj işlemi sıcaklığının kaç derece olduğunum önemi oldukça yüksektir.
Ramözlerde sıcak hava akımı tekstil mamulü yüzeyine alttan ve üstten dik olarak püskürtüldüğünden, sıcak hava akımının tekstil mamulü yüzeyine yaklaşması iyi olmaktadır. Yani sıcak hava akımı ile tekstil mamulü yüzeyi arasındaki sınır tabakanın kalınlığı oldukça küçüktür. Bundan dolayı da ısı transferi katsayısı büyüktür. Ramözlerin ısıtma hızı Hot-fluelara nazaran çok yüksek olmasına rağmen yine de optimum değildir.
Delikli tamburlu termofiksaj makinelerinde tekstil mamulünün bir tarafından gönderilen sıcak hava, tekstil mamulünün diğer tarafından uygulanan emme nedeniyle tekstil mamulünün içerisinden geçmektedir. Yani sıcak havanın tekstil mamulü içerisine nüfuzu optimumdur.
Delikli tamburlu termofiksaj makinelerinde sıcak hava tekstil mamulünün içerisindeki liflerin yüzeyine de temas ederek geçtiğinden dolayı bu makinelerde ısı transferine katılan etkili tekstil mamulü yüzeyi de diğer termofiksaj makinelerindekilere nazaran daha büyüktür. Sonuç olarak delikli tamburlu termofiksaj makinelerinin ısıtma hızı inanılmaz derecede yüksektir.
Termofiksaj işlemlerinde kullanılan bir diğer makine tipi de termofiksaj silindirleridir (baraban). Bu makinelerde tekstil mamulünün ısınması, tekstil mamulünün silindirlerin sıcak dış yüzeylerine temasları ile olmaktadır.
Termofiksaj silindirlerinde tekstil mamulünün ısınma hızını etkileyen önemli bir faktör de tekstil mamulünün gerginliğidir. Eğer tekstil mamulü termofiksaj silindirlerinden gergin bir durumda geçiyorsa tekstil mamulünün sıcak olan silindirlerin yüzeyine teması daha yoğun bir şekilde olacağından zaten yüksek olan ısıtma hızı da artmaktadır.
Termofiksaj işleminde sıcaklıktan sonra üzerinde en fazla durulması gereken bir diğer konu ise gerilimdir. Çünkü termofiksaj işlemlerinde yapılan hataların çok büyük bir kısmı bu konudaki bilgi eksikliğinden kaynaklanmaktadır.
Termofiksaj sıcaklığına kadar ısınmış ve makromolekül kısımları optimum hareketliliğe ve yer değiştirme yeteneğine sahip durumda bulunan liflerden oluşmuş tekstil mamulü o esnada serbest durumda bulunuyor ise ve liflerde serbest kalmış bulunan iç gerilimler lifler ve iplikler arasındaki sürtünme kuvvetinden daha büyükse tekstil mamulü, iplikler ve lifler çekmektedir. Tekstil mamulünün çekme miktarı birinci derecede tekstil mamulündeki iç gerilim miktarına bağlıdır. Termofiksaj sıcaklığına kadar ısıtılan liflerde serbest kalan iç gerilimlerin lifler ve iplikler arasındaki sürtünme kuvvetinden daha küçük olması veya tekstil mamulüne dışarıdan bir gerilim uygulanması durumunda ise sistem zıt yönlü iki etkinin altında kalmaktadır.
Gerek tamamen gerilimsiz gerekse yüksekçe bir gerilim altında yapılan termofiksaj işlemleri sonucunda sentetik liflerden üretilmiş tekstil mamullerin bazı özelliklerinin olumsuz bir şekilde değişmesinden dolayı da bir orta yol bulmak üzere termofiksaj sırasında tamamen gerilimsiz değil de çok düşük gerilimlerde çalışılması tavsiye edilmektedir.
Termofiksaj Makineleri
Termofiksaj işlemi için genel olarak 4 farklı makine cinsi kullanılmaktadır. Bu makine cinsleri ise aşağıda sunulmuştur. Bunlar; Ramöz (fiksaj gergefi), Hotflue, Delikli tamburlu fiksaj makinesi, Fiksaj silindiridir (baraban).
Bu makineler arasında genel olarak en fazla kullanılan termofiksaj makinesi ramözlerdir. Yukarıda bahsedilen bütün makineler üzerinde kısa kısa bilgiler verilecektir.
Ramözler termofiksaj işlemi sırasında çok önemli olan en ve boy ayarının dolayısıyla da gerilim ayarının en iyi yapıldığı makineler olmaları nedeniyle bugün için en fazla kullanılan termofiksaj makineleridir.
Termofiksaj işleminde kullanılan bir makine cinsi de termofiksaj Hotfluelarıdır. Termofiksaj Hot-fluelarında en ayarı yapılmamaktadır. Buna rağmen bu makinelerin tekstil mamulünün her noktasındaki ısı transferinin eşit olmasından dolayı belirli bir kullanım alanı kazanmasını sağlamıştır. Ayrıca bu makinelerin tercih sebeplerinden bir diğeri ise ramözlere göre yer ihtiyaçlarının daha az olmasıdır.
Termofiksaj işleminde kullanılan bir diğer makine cinsi de delikli tamburlu termofiksaj makineleridir. Delikli tamburlu termofiksaj makinelerindeki ana mantık ise tekstil mamulü içerisinden sıcak havanın emilerek geçirilmesidir. Bu işlem için delikli tamburun içiresindeki emme gücünden dolayı tamburun dışında bulunan sıcak hava emilerek tekstil mamulü içerisinden geçmekte ve daha sonra tamburun içine girmektedir.
Termofiksaj işleminde kullanılan bir başka makine cinsi de silindirli termofikaj makineleridir. Bu makinenin diğer bir ismi ise termofiksaj barabanıdır. Bu makinenin incelenen diğer termofiksaj makinelerinden farkı ise tekstil mamulünün ısınmasının mamulün sıcak olan silindir yüzeyiyle doğrudan teması sırasında meydana gelen ısı transferi sayesinde olmasıdır.
Kurutma ve Termofiksaj İşlemlerinin Tek Adımda Yapılması
Günümüzde tekstil mamulünün termofiksaj işleminde en ekonomik çalışma şekli kurutma ve termofiksaj işleminin uygun otomatik kontrol ve ayar sistemine sahip bir termofiksaj makinesinde tek adımda yapılmasıdır.
Termofiksaj İşleminin Kumaş Özelliklerine Etkisi
Termofiksaj işlemi öncelikle kumaşların boyut değişmezliğini etkilemektedir. Termofiksaj işleminde, kumaşta ilerde oluşabilecek deformasyonları önlemek için az bir gerilim değeri uygulanmalıdır. Kumaşın gerilimsiz olarak termofikse edilmesi durumunda ise işlem sıcaklığı arttığında kumaşın ileride deforme olabilme tehlikesi de artmaktadır.