Dinkleme İşlemi

Dinkleme işleminin esası yün liflerinin yapısı gereği keçeleşme özelliğinden faydalanılarak yünlü tekstil mamulünün görünümünün ve tutumunun değiştirilmesidir. Dinkleme işlemi kısaca tanımlamak gerekirse yünlü tekstil mamullerinin kontrollü bir şekilde keçeleştirilme işlemleri olarak tanımlanabilir.

Dinkleme işlemi sonucunda tekstil mamulleri sadece keçeleşmiş bir yüzey yapısına sahip olmazlar. Aynı zamanda yüzey oluşturma tekniğiyle elde edilemeyecek düzeylerde sıkılaşırlar. Bu özellikte çeşitli kullanım yerlerine göre büyük avantajlar sağlamaktadır.

Yün liflerinin keçeleşme nedenleri üzerine oldukça fazla oranlarda araştırmalar yapılmıştır. Bu araştırmalar sonucunda ise bazı teoriler ortaya atılmıştır. Bu teorilerin ilki ise yün liflerinin mekanik etkiler neticesinde pulcuk tabakasının hareketlilik ve basınç gibi etkiler sonucunda birbiri içerisine girerek kenetlenmesi olmuştur. Ancak yapılan bazı araştırmalar neticesinde de yünlü tekstil mamullerinde herhangi bir mekanik etki olmadan da keçeleşmenin meydana geldiği de tespit edilmiştir. Buna örnek vermek gerekirse de az bükümlü ipliklerden üretilmiş triko ürünlerin uzun süreli depolama koşulları sırasında nem farklılığından dolayı açığa çıkan genleşme ve büzülme etkileri sonucunda da keçeleşme meydana gelmektedir.

Yünlü Tekstil Mamullerinin Keçeleşmesini Etkileyen Faktörler

Yün liflerinin keçeleşmesinde en dışta bulunan pulcuk tabakasının başrolde olduğu daha önce belirtilmişti. Eğer bu tabaka yün liflerinin keçeleşmesinde başrolde ise keçeleşmeyi etkileyen en önemli faktör olarak gösterilebilir. Bazı yün liflerinde pulcuk tabakası iyi oluşmamış veya gelişmemiş olabilmektedir. Bu yüzden bu tabakanın sağlayacağı keçeleşme etkisi de çok düşüktür. Ayrıca bazı yün liflerinde ise bu tabaka bozuşmuş durumda bulunabilmektedir. Aynı şekilde bu tabakanın bozuşmasından kaynaklı olarak da yine yün liflerinin keçeleşme özellikleri düşmektedir.

Pulcuk tabakasının kalkık durumda bulunduğu merinos yünleri, tiftik yünlerine nazaran çok daha kolay bir şekilde keçeleşmektedir. Çünkü tiftik yünlerinin pulcuk tabakası daha az belirgin yapıda bulunmaktadır. Bu durum da keçeleşmeyi azaltıcı özellik göstermektedir.

En ince yapıdaki merinos liflerinin 1 mm uzunluğunda yaklaşık olarak 120 adet pul bulunmaktadır. Kalın merinos liflerinde ise bu sayı yaklaşık olarak 60 civarındadır. Bundan dolayı yarı kaba, kaba ve pulcuk tabakası zarar görmüş yünlerde keçeleşme özellikleri düşüktür.

Kısaca özetlemek gerekirse tekstil mamulünün keçeleşme özelliğinin ortamın ve dinkleme makinesinin çalışma koşullarının yanında tekstil mamulünün, ipliğin ve liflerin yapıları ve özellikleriyle ilgili olduğunu bilmek gerekmektedir.

Dinkleme Makineleri

Dinkleme işlemi, yünlü kumaşlar için terbiye işlemlerinde önemli bir basamaktır. Genel olarak yünlü kumaşlar ve bunların %20’ye kadar viskon içeren karışımları keçeleştirilmektedir. Sentetik karışımlar (jarse) ise keçeleşmezler bunların hafifçe sertlikleri kırılmaktadır.

Çekiçli Dinkleme Makineleri

Dinkleme işleminde makine kullanımı çekiçli dinkleme makinesiyle başlamıştır. Yani dinkleme işleminde ilk kullanılan makineler çekiçli dinkleme makineleridir.

Çekiçli dinkleme makinelerinin esasını özel şekle sahip olan içi tahtadan bir tekne ile hareketli büyük tahta çekiçler oluşturmaktadır. Teknenin eni 1-2 m civarındadır ve büyüklüklerine göre bir veya birkaç tekstil mamulü aynı anda bu makine içerisinde dinklenebilmektdir. Makinenin içerisindeki çekiç sayısı ise en az 2 tanedir. Ancak makinenin kapasitesi ve konstrüksiyonuna göre bu sayı 3 veya 4 de olabilmektedir.

Silindirli Dinkleme Makineleri

Günümüzde dinkleme işlemlerinde en çok kullanılan makine silindirli dinkleme makinesidir. Silindirli dinkleme makinesi ayrıca yıkama işlemleri için de kullanılabilmektedir.

Son zamanlarda üretilen silindirli dinkleme makinelerindeki giriş ağzı döner özellikteki silindirlerden yapılmaktadır. Eskiden üretilmiş olan silindirli dinkleme makinelerinde giriş ağızları tahta veya demirden yapılırdı. Günümüzde ise bu kısımlar silindir şeklinde paslanmaz çelikten üretilmektedir. Kumaşların atkı yönünde çektirilmesi işlemleri ise bu giriş silindirlerinin birbirine yaklaştırılması ile sağlanmaktadır.

Dinkleme Çeşitleri

Dinkleme işlemi dinklenecek tekstil mamulünün dinkleme ortamı bakımından da 3’e ayrılmaktadır. Bunlar; Bazik dinkleme, asidik dinkleme ve nötr dinklemedir.

Bazik Dinkleme

Bazik ortamda yapılan dinkleme gerek yağlı gerekse yıkanmış tekstil mamullerinin dinklenmesinde en çok uygulanan dinkleme yöntemidir. Bazik dinkleme işleminde pH’ın 10’u geçmemesi gerekmektedir.

Asidik Dinkleme

Yün liflerinin keçeleşme özellikleri pH 4’ün altına düştüğünde artmaktadır. Bu yüzden pH 2-3’de yapılan asidik dinkleme işlemi sonucunda hem hızlı hem de etkin bir dinkleme etkisi sağlanmaktadır.

Nötr Dinkleme

pH 5-7 aralığında yün liflerinin keçeleşme özellikleri çok düşük seviyelerde olduğundan dolayı nötr ortamda iyi bir dinkleme etkisi sağlamak mümkün değildir. Ancak kamgarn kumaşlar ve jarse gibi trikotajların tutumlarındaki sertliği kırmak için yapılacak olan çok hafif dinklemeler için en güvenli ortam nötr ortamdır.

Dinkleme İşleminde Uyulması Gereken Faktörler

Dinkleme işlemi uygulanırken uyulması gereken birçok faktör bulunmaktadır.