Tekstil Terbiyesi

Dokuma dairesinden çıkan ham kumaşın satışa hazır bir duruma gelene kadar gördüğü işlemlerin tümüne terbiye işlemleri denilmektedir.

Tekstil terbiye işlemlerinde önemli olan husus, tekstil mamullerine yapılan işlemler sırasında tekstil mamulünü aşırı zorlamadan, hırpalamadan ve yıpratmadan, tekstil mamullerinin terbiye işlemleri sırasında görebileceği zararları en düşük seviyede tutarak iç dengelerini kuvvetlendirebilmektedir. Bu olayda ancak o konuda doğru bir bilgi ve doğru bir eğitimle mümkündür.

Günümüzde her üretim türünde olduğu gibi tekstil terbiyesi için de kaliteli ve çevrenin gözetilerek üretim yapılması vazgeçilmez ön koşuldur. Çünkü insan ve çevre açısından üretim esnasında bazı parametreler gözetilmeden yapılan işlemler daha sonrasında geri dönüşü olmayan zararlar meydana getirebilmektedir. Bunun için üretim aşamasında mutlaka ve mutlaka canlı ve çevre duyarlılığının ön planda tutulması gerekmektedir.

Tekstil terbiyesi kendi içerisinde uygulanan işlemlerin yapıları ve özellikle bu işlemlerin amaç birlikteliği bakımından 3 ana dala ayrılmaktadır. Bu ana dallar ise aşağıda sunulmuştur. Bunlar; Ön terbiye, renklendirme (boya, baskı işlemleri), bitim işlemleridir (apre).

Ön Terbiye İşlemleri

Ön terbiye işlemleri incelendiğinde genel olarak bu işlemler tekstil mamulüne doğrudan satış için artı bir değer kazandırmayan işlemlerdir. Ancak ön terbiye işlemleri arasında bulunan ağartma ve merserizasyon işlemleri ise bu durum için istisna olarak gösterilmektedir.

Ön terbiye işlemleri daha çok bir tekstil mamulünü terbiyedeki sonraki işlem adımlarına hazırlayan ve tekstil mamulü üzerinde ağırlık kaybına neden olan işlemlerdir.

Ön terbiye işlemleri tekstil terbiyesinde anahtar bir rol oynamaktadır. Bu işlem tekstil terbiyesinin başlangıcından diğer terbiye işlemlerine bir hazırlık olarak ve tekstil mamulünün görünümünü güzelleştirmek için yapılan, tekstil mamulündeki yabancı maddeleri uzaklaştırmayı sağlayan bir işlemdir.

Ön terbiye işlemleri özellikle doğal kökenli liflerden üretilmiş tekstil mamulleri için büyük önem taşımaktadır. Doğal kökenli lifler arasında da en fazla ön terbiye işlemi pamuklu tekstil mamulleri için söz konusudur.

Ön terbiye işlemleri arasında; Fırça -makas, yakma, haşıl sökme, hidrofilleştirme, ağartma, merserizasyon, karbonizasyon ve serisin uzaklaştırma bulunmaktadır.

Fırça -makas işlemleri terbiye dairesine gelen çoğu tekstil mamulüne uygulanan ilk işlemlerdir. Fırçalama işlemindeki asıl amaç, tekstil mamulünü iki yüzünden fırçalayarak tekstil mamulü yüzeyindeki toz, uçuntu ve istenmeyen maddelerin uzaklaştırılmasıdır. Makas işlemi de tekstil mamulü yüzeyindeki lif ve iplik uçlarını kesmeyi sağlamaktadır.

Yakma işleminin ana mantığı ise tekstil mamulü ve iplik yüzeyinde yer alan lif uçları ve tüycükleri yakarak tekstil mamulünden uzaklaştırmaktır.

Haşıllama işlemi tekstilde çözgü ipliklerine yapılan bir işlem türüdür. Bu işlemin ana amacı dokuma makinelerinde meydana gelebilecek iplik kopuşlarını engellemektir.

Hidrofilleştirme işlemi adı üstünde tekstil mamullerine hidrofil bir yapı kazandırmayı amaçlayan bir işlemdir. Bu işlem özellikle selülozik yapıdaki tekstil mamullerine uygulanmaktadır.

Ağartma işleminin bir diğer adı kasar işlemidir. Ağartma, oksidasyon işlemi vasıtasıyla tekstil mamulü üzerindeki renkli pigmentlerin yok edilmesidir. Yani tekstil ürünlerinin ham renklerinin giderilerek beyazlatılması işlemidir.

Merserizasyonun ana mantığı ise derişik bazik ortamda pamuklu tekstil ürünlerinin şişirilme ve gerdirilme işlemidir.

Karbonizasyon işleminin esası ise yün liflerinin inorganik asitlerle veya sıcakta asidik özellik gösteren tuzlarla yüksek sıcaklıklarda işlem görmesine dayanmaktadır. Böylece bitkisel artıklar asidin etkisi ile karbon ve su oluşturacak şekilde pirolize uğrayarak yünün yapısından uzaklaşmaktadır.

Ham ipek liflerinde fibroinin etrafını saran serisin mat bir görünüme ve gevrek bir tutuma sahip olduğundan dolayı serisinin ipek liflerinden uzaklaştırılması gerekmektedir.

Renklendirme İşlemleri

Tekstil terbiye işlemlerinin en önemli ve yöntem çokluğu bakımından en kapsamlı ana dalı renklendirmedir. Renklendirme kendi içerisinde iki ana dala ayrılmaktadır. Bunlar; Boya ve baskıdır.

Renklendirme işlemleri tekstil mamullerinin görünüşünü değiştirerek albenisini ve katma değerini arttırmak için yapılan işlemlerdir. Hemen hemen bütün tekstil mamulleri uygulanacak olan son terbiye işleminden önce renklendirilmektedir.

Bitim İşlemleri

Bitim işlemleri tekstil terbiyesinde genellikle ağartma, boyama ve baskı işlemleri sonrasında yapılmaktadır. Tekstilde yapılan bitim işlemlerinin diğer adı ise apredir.

Günümüzde çevre bilincinin artmasıyla birlikte çevre dostu tekstil uygulamaları da ön plana çıkmıştır. Bu yüzden de kimyasal madde kullanımı olmadan yapılan işlemlerde son yıllarda büyük önem kazanmıştır. Çevre faktörü de gözetildiğinde mekanik bitim işlemleri çevre dostu tekstil uygulamaları arasındaki yerini almıştır.

Kimyasal bitim işlemlerinde başta kimyasal madde maliyeti, kimyasal maddenin tekstil mamulüne aplikasyonu, fiksaj işlemleri, yıkama ve kurutma işlemleri, atık su ve atık hava yükü veya bunların arıtma maliyetleri de bulunmaktadır.

Tekstil mamullerine uygulanan tüm işlemleri de mekanik yöntemlerle yapabilmek mümkün değildir. Bu yüzden de yeri geldiğinde mekanik yeri geldiğinde kimyasal ve yeri geldiğinde ise bu iki yöntemin kombine edilmesi gerekmektedir.

Tekstil Terbiyesinde Uygulanan Temel İşlemler

Tekstil terbiyesinde uygulanan uygulanan temel işlemler üç ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar; Aplikasyon, yıkama ve kurutmadır.