Tekstil Boyama Endüstrisinin Çevresel Etkileri ve Ekoloji

Giriş

Dünya üzerinde yaşanan sıcaklık artışının sonucunda ortaya çıkan küresel ısınma ile birlikte ülke pazarlarında yer alan çeşitli sektörlerdeki kurum, kuruluşlar ve devlet temsilcileri, sürdürülebilir bir dünya için adım atmaya başlamışlardır. Bu doğrultuda su, enerji ve atık kirliliğinin en fazla olduğu tekstil sektörü de çeşitli yollar izleyerek zararlı atıklarını azaltmaya yönelik girişimlere başlamışlardır. Bu bölümde sürdürülebilirlik,yaşam döngüssü analizi, su ayak izi ve daha birçok kavram ile boyahanelerde sürdürülebilirlik ve çevre konusu ele alınmıştır.

Sürdürülebilirlik

Sürdürülebilirlik, doğaya zarar vermeden kaynakları verimli olarak kullanılması, sosyal ve ekolojik ve ekonomik faktörler göz önüne alınarak üretimin veya hizmetin gerçekleştirmesi olarak tanımlanmıştır. Sürdürülebilirliğe ilişkin dünyayı ilgilendiren temel başlıkların yer aldığı Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları adı verilen ve Birleşmiş Milletler tarafından yayınlanan 17 amaç ile kurum ve kuruluşlar bu amaçlar doğrultusunda hareket etmeye başlamıştır.

Yaşam Döngüsü Analizi

Yaşam döngüsü analizi tekstil alanında üretilen bir ürünün hammaddesinin elde edilişinden başlayarak bertarafına kadar olan süreçte kullanılan enerji, hammadde, boya, kimyasal, su gibi materyallerin tümünde ortaya çıkan atıkların ve emisyonların hesaplanması yoluyla çevre için etki analizi yapan, buna bağlı olarak iyileştirmelerin yapılmasını ve kaynak tüketilmesinin güvence altına alınmasını sağlayan değerlendirme metodudur.

Hammadde Kontrolü

Hammaddeler sektörün üretim maliyetlerinde %30-45 ile ilk sırayı alırken işçilik enerji gibi maliyetler bu sıralamayı takip etmektedir. Tekstil ürünü deyince akla gelen ilk hammadde olarak pamuk gelmektedir. Üretimin ilerleyen aşamalarında kimyasallar boyalar sürece dahil olmaktadır. Girdi kontrolü tekstil sektörünün vazgeçilmezi olarak karşımıza çıkmaktadır

ZDHC Platformu

Platform sürdürülebilir kimyasallar için değerlendirme sürecini yönetilmesinde rol alır. Yasaklı veya kısıtlanmış listesinde yer alan kimyasalların, formülasyonu bilinen tekstil deri kimyasalları içerisinde, bulunup bulunmadığının analizini gerçekleştirir.

Su Ayak İzi

Su ayak izi bir ürün üretilirken üretimin her bir adımında kullanılan suyun toplamını ifade eder. Saklı su, gizli su ve gömülü su olarak da adlandırılır.

Karbon Ayak İzi

Karbon ayak izi üretim sırasındaki tüm süreçlerde doğaya salınan sera gazalarının toplamını ifade eder.

HIGG FEM (Çevre Modülü)

Higg Fem Modülü, tesislerin her yıl çevresel performanslarını nasıl ölçtüklerini ve değerlendirdiklerini standartlaştıran sürdürülebilir değerlendirme aracı olarak tanımlanır.

Higg çevre modülünün tasarlanma amacı:

Tesisin sürdürülebilirlik etkilerini ölçmek ve sınıflandırmak,

Sürdürülebilirlik performansını değerlendirme ve raporlama iş yükünü azaltma,

Riskleri azaltarak, verimlilikleri açığa çıkararak işletmenin değerini artırmak

Paydaşlarına sürdürülebilirliği bildirmek için ortak araçları ve dili oluşturmaktır.

GOTS (Global Organic Textile Standard)

Organik ürün üretiminde en az %70 organik girdinin kullanıldığı, pamuk üretiminden son mamule, ürün üretimin her aşamasında zararlı girdilerden uzak tutularak, kimyasalların GOTS onaylı listesinden seçilmesi ile prosese dahil edildiği standart olarak karşımıza çıkmaktadır.

OCS (Organıc Content Standard)

Textıle Exchange tarafından oluşturulan hava, su ve toprağın kirlenmesinin önüne geçmeyi prensip edinen bu standartta OCS 100 etiketiyle en az %95 organik girdi kullanılırken OCS BLENDED etiketiyle %5 ile %100 arasında organik girdi kullanılır.

GRS (Global Recyled Standard)- RCS (Recycled Claim Standard)

GRS ve RCS standardları doğal kaynakların korunmasını sağlayarak, atıklardan elde edilen geri dönüştürülebilir malzemelerin tekstil lifleri olarak kullanılmasını hedef alan bir standart olarak karşımıza çıkmaktadır.

Oekotex Standardı

Bu standart, kapsamlı bir iplik üretiminden nihai ürüne kadar tüm üretim seviyeleri için güvenlik sağlar. Düğmeler ve fermuarlar gibi aksesuarlar da dahil olmak üzere bitmiş ürünü kapsar. Standart tekstil ve deri ürünleri için geçerlidir.

OEKOTEX tarafından alınan test örneklerinden, ph değeri, içerdiği formaldehit, pestisitlerin varlığı, çıkartılabilir ağır metaller, klorlu organik taşıyıcılar ve pentaklorofenol, tetraklorofenol gibi maddelerin tekstil materyalindeki varlığı/seviyeleri belirlenir. Standardın belirlediği değerlere uyan tekstil firmalar için üçüncü taraf sertifikalandırma işlemi yapılır.

BCI(Better Cotton İnitiative) Standardı

Sosyal ve çevreye ilişkin olumsuz etkileri azaltmak için oluşturulan iyi pamuk üretimi konusunda hedefler oluşturan dünya çapında olumlu bir etki sağlamış organizasyondur.

Bluesingn Standard

Tüm imalat sürecini göz önünde bulundurarak, çevreye etkiyi en aza indirgemeyi, insan sağlığını temel prensip edinerek 5 prensip üzerine kurulmuş bir onay sistemidir.

Bu beş ilke şunlardır;

• Kaynak verimliliği
• Tüketici güvenliği
• Hava emisyonları
• Su emisyonları
• İş Sağlığı ve Güvenliği’dir.

Tekstilde Renklendirme İşlemlerine Ekolojik Alternatifler

Tekstil ön işlemlerinin zararlı kimyasallar yerine enzimler, plazma yada ozon teknolojisi gibi doğal yollarla yapılması, doğa açısından su kaynaklarının korunmasına olumlu katkı sağlayacaktır. Aynı şekilde boyama işlemleri için doğal bitkilerden elde edilen kök boyaların kullanılması, atık yükünü ve çevreye verilen zararlı etkiyi azaltma yönünde bir adım olacaktır.

Günümüzde gelişen yeni teknolojilerle birlikte hava ile boyama teknolojileri, titreşimlerin boya ve tekstil liflerindeki etkileşimlerini artıran ultrasonik veya ultraviyole teknoloji gibi teknolojilerin kullanılmasıyla birlikte su, karbon ve kimyasal atık izlerinin etkisinin azalması hedeflenmektedir.

Tekstilde Sosyal Sürdürülebilirlik

Sürdürdürülebilirliğin değerlendirilmesinde ortaya çıkan en önemli faktörlerden biri de sosyal sürdürülebilirliktir. Kurumsal sosyal sorumluluk kavramı bir firmanın sosyal olarak kendisine, kamuya ve paydaşlarına hesap verilebilir olmasını sağlayan bir iş modelidir. Şirketler kendi bünyelerinde oluşturmuş oldukları sosyal politika ve prosedürleri uygulayarak toplum ve çevre üzerindeki etkileri ölçme yolunda her geçen gün yeni adımlar atmaktadırlar.