Sanal ve Artırılmış Gerçeklik

Son yıllarda yaşanan gelişmelerle birlikte teknolojide devrim niteliğinde ilerlemeler görülmektedir. Alışkın olduğumuz standartların dışında iki boyutlu (2B) dünyadan üç boyutlu (3B) sanal dünyalara doğru bir geçiş yaşanmaktadır. Adını sıklıkla duymaya başladığımız Metaverse kavramı da bu geçiş sürecinin sinyallerini vererek dünyamıza yavaş yavaş girmektedir. Üç boyutlu sanal dünyalara geçişimizi sağlayacak olan en popüler teknolojiler olarak artırılmış gerçeklik ve sanal gerçeklik ön plana çıkmaktadır.

Sanal gerçeklik gerçek dünyanın sanal ortamlara taşınmasını ve fiziksel gerçekliğin sanal evrende yeniden oluşturulmasını sağlayan bir teknolojidir. Sanal Gerçeklik, insan ile makine arasında etkileşim sağlamak amacıyla geliştirilen ve insan duyularına erişebilen bir çoklu ortamdır. Sanal gerçeklik ile gerçek dünyanın dijital bir kopyası sanal ortamlarda tasarlanır ve kullanıcıların bu ortamla etkileşime girmeleri sağlanır. Kullanıcılar kendilerinin dijital yansımaları olan avatarlar aracılığıyla sanal ortama dahil olarak, sanal dünya içerisindeki sanal nesnelerle etkileşime girebilirler.

Görüntüleme başlıkları sanal gerçeklik için en fazla kullanılan araçlardandır. HTC, Google, Microsoft, Samsung, Oculus gibi şirketler çeşitli görüntüleme başlıkları üretmekte ve bu cihazlar üzerine yatırımlar yapmaktadırlar. Gelecek dönemlerde bu cihazların tamamen değişmesi beklenen bir durumdur. Ses düzenleri de sanal gerçeklik için önemlidir. Gerçek dünyanın bir simülasyonu olan sanal gerçeklik ortamlarında sadece görüntü değil, sesin algılanması da gereklidir. Bu ortamlardaki sesler özel olarak hazırlanmış kulaklık ve hoparlör sistemleriyle kullanıcıya iletilmektedir. Sanal gerçeklik ortamlarındaki nesnelerle ve içeriklerle etkileşime geçebilmek ve onlara dokunma hissini algılayabilmek için özel eldivenler kullanılmaktadır. Bu eldivenler sayesinde sanal ortamdaki nesnelere dokunulabilmekte, bu nesneler ele alınabilmekte ve tekrar yerine koyulabilmektedir. Yine özel olarak tasarlanmış giysilerle sanal gerçeklik ortamlarında çarpma, yanma veya uyarılma hislerinin yaşanması da sağlanabilmektedir. Bunlara ek olarak, kullanıcılar rüzgârı hissedip koku algılaması için özel tasarlanmış fanlar kullanılmakta, böylece sanal gerçeklik deneyiminin gerçeklik düzeyi güçlendirilmektedir.

Artırılmış gerçeklik, gerçek dünya ve sanal nesneler arasında eş zamanlı olarak etkileşimin sağlandığı bir teknolojidir. Yani gerçek ortamlar üzerine görüntü, ses ve herhangi bir dijital imge ile müdahale edilmesine imkân veren bir teknolojidir. Artırılmış gerçeklik teknolojisinde daha önceden gerçek dünyadaki belirli noktalara sanal nesneler tanımlanır ve gerçek dünya kamera/görüntüleme cihazları ile görüntülenirken çeşitli programlar vasıtasıyla belirlenen noktalarda sanal nesneler belirir. Böylece gerçek dünya üzerinde sanal imgeler görüntülenmeye başlar. Artırılmış gerçeklik teknolojisinde sanal imgelerin gerçek dünya üzerinde görüntülenebilmesi için bir kamera veya bir görüntüleme cihazına ihtiyaç duyulmaktadır.

Artırılmış gerçeklik teknolojisi farklı platformlarda kullanılabilir ve pek çok sanal nesne kullanımını destekler. Bu teknoloji masaüstü bilgisayarlar, diz üstü bilgisayarlar, taşınabilir cihazlar ve akıllı telefonlarla kullanılabilmektedir. Artırılmış gerçeklik ile kullanılan sanal nesneler 3B modeller, animasyonlar, resimler, videolar, sesler ve yazılardan oluşabilir, hatta bu nesnelerin aynı anda kullanımını da destekler.

Artırılmış gerçeklik kullanılan teknolojilere göre iki gruba ayrılmıştır. Bunlar:

Marker tabanlı uygulamalar ve marker tabanlı olmayan uygulamalar
Resim tabanlı uygulamalar ve lokasyon tabanlı uygulamalar,
Sanal ve artırılmış gerçeklik teknolojilerinin kullanım alanları şöyle sıralanabilir:
Mimarlık ve inşaat uygulamaları
Eğitim uygulamaları
Eğlence uygulamaları
Pazarlama ve reklamcılık uygulamaları
Askeri uygulamalar
Turizm uygulamaları
Oyun ve eğlence uygulamaları
Sağlık/Tıp uygulamaları
Endüstriyel uygulamalar
Müzeler ve sanat uygulamalar
Emlak sektörü uygulamaları
Mühendislik uygulamaları
E-ticaret/alışveriş uygulamaları

Sanal gerçeklik teknolojisinin sağladığı faydalar şöyle sıralanabilir:

Sanal gerçeklik kullanıcılara sürükleyici bir deneyim sağlar.
Kullanıcılara sanal ortamda gerçekten oradaymış hissi yaşatır ve tam kontrol sağlar.
Hareket derinliği bilgisi veren stereoskopik görüşe sahiptir.
Motivasyonunu artıran eğlenceli bir araçtır.
Fiziksel olarak sınıf ortamında yer almayan unsurların keşfedilmesini sağlar.
Gerçek ortamlarda tehlikeli olabilecek durumlara, beceri eğitimlerine, çeşitli tatbikatların gerçekleştirilmesine yönelik uygulamalar yapılabilir.
Yaparak yaşayarak öğrenme deneyimi sağlar.
Artırılmış gerçeklik teknolojisinin sağladığı faydalar şöyle sıralanabilir:
Öğrencilerin akademik başarısını artırır, bilginin kalıcılığını sağlar ve hatırlamayı kolaylaştırır.
Öğrenme sürecinde memnuniyet düzeylerini artırır.
Derse karşı motivasyonlarını sağlar.
Derse karşı olumlu tutum geliştirmelerini sağlar.

Artırılmış gerçeklik teknolojisinin dezavantajları şöyle özetlenebilir:

Artırılmış gerçeklik uygulamalarında çok sayıda bilginin sunulması aşırı bir bilişsel yük oluşturabilir.
Artırılmış gerçeklik uygulamalarını kullanmak karmaşık beceriler gerektirebilir.
Gerçeklik ve sanallık algısı bireylerin kafalarını karıştırabilir.
Artırılmış gerçeklik uygulamalarının kapsamı sınıf ortamındaki öğretim süresi ile uyumlu olmayabilir.