Müfessirin Donanımı ve Tefsirde Temel İlkeler

Tefsir, konusu Allah'ın kelamı olduğu için sorumluluk gerektiren bir uğraştır. Bu yüzden müfessirin, Arap dili ve belagatı ile ilgili ilimler, tefsir ve Kur’an ilimleri başta olmak üzere temel İslam bilimlerine (hadis, kıraat, fıkıh, usul, kelam vb.), vehbi ilme ve sosyal ve fen bilimlerine vakıf olması gerekir.

Müfessir, "sahih imana sahip olmak, kişisel fikir ve arzularından soyutlamak, iyi niyetli ve doğru amaçlı olmak, güzel ahlaklı olmak, sözü ve özüyle, ilmi ve ameliyle bir ve tutarlı olmak, doğruyu hedeflemek, titiz, güvenilir ve mütevazı olmak" gibi ahlaki ilkelere sahip olmalıdır.

Müfessirin uyması gereken ilmî ilkeler ise şunlardır: Tefsir ederken Kur’an, sünnet, sahabe kavli ve içtihad şeklindeki sıralamaya özen göstermelidir. Kevni ayetleri yorumlarken ihtiyatlı olmalıdır. Mesajı ön plana çıkarmalı, gereksiz detaydan, güvenilir olmayan, kaynağı meçhul kıssa, efsane, israiliyattan uzak durmalıdır. Kur’an'daki hakikati ortaya çıkarmalı, kendi görüş ve mezhebine göre yorumlamamalıdır. İhtilaflı konularda üzerinde icma edilen ve tercih edilen görüşü benimsemelidir. Yararlandığı kaynak ve müfessirlere özen göstermelidir.

İlmî ve ahlaki gereklilikleri en üst düzeyde yerine getirdikten sonra, rivayet edilen malzeme ve görüşleri ihmal etmeden, onları kimi zaman bir değerlendirmeye tabi tutan; böylece, bugün için pratik değeri olmayan bilgi yığınını ayıklayan; tefekkür ve tedebbür ağırlıklı; Kur’an’ın genel gayesini her vesileyle vurgulayıcı bir fikir ve motivasyon yüklü; insanları ruh, fikir ve duygu köklerinden sarsıcı; imanın bilgisel boyutu yanından çok “şuuri-estetik” boyutunu da depretip heyecan ve amel yolunu açan; ifadesi berrak ve Kur’an mesajını iletmekten başka bir kaygının ağırlığını taşımayan; terminolojisiyle okuyucu arasında yakınlık kurmayı başarmış; Kur’an’ın bedii’, Beyan ve me’ânî cihetlerine taalluk eden nükteleri ise anlatımın sadeliğine yedirmiş; her başlangıç ve bitişte hep insana uzanan; geniş bir kaynak temelinde, gerektiğinde muhtelif dillerde yazılmış eserlerden de bilgi ve yorumlar taşıyan bir tefsir, gaye olmalıdır.