Tersine Tedarik Zinciri Yönetimi

Klasik tedarik zinciri yönetiminde, zinciri oluşturan tüm süreçler tedarikçiden müşteriye doğru (ileri) bir akış sergilemektedir. Yani tedarikçiden alınan hammadde ve yarı mamuller fabrikalara taşınır, burada depolanıp partiler halinde işlenerek ürün halini alır ve müşterilere sevk edilir.

Günümüzde ekonomik önemi, müşteri memnuniyeti, çevresel ve yasal zorunluluklar gibi etmenlerden ötürü ileri akışa ek olarak ters yönlü bir akışın (müşteriden tedarikçiye doğru) varlığı ön plana çıkmıştır. Tersine Tedarik Zinciri (TTZ) olarak adlandırılan bu yapı neredeyse tüm işletmeler için yönetilmesi gereken bir bileşen halini almıştır.

TTZ’yi önemli kılan etmenler ekonomik etmenler, çevresel etmenler, müşteriye karşı sorumluluklar ve yasal zorunluluklar şeklinde sıralanabilir.

TTZ için en önemlisi olan ekonomik etmen, artık kullanılamaz durumda olan ürünlerin tamamının ya da bir kısmının değişik yöntemler ile tekrar ekonomik değer kazandırılıp daha düşük maliyetlerle üretim yapılması anlamına gelmektedir. Bu nedenle müşteriden geri alınan ürünlerin parçalanması ve içerisindeki parçaların yeni ürünlerde kullanılması ile ortaya çıkan maliyet çoğu zaman sıfır üründen çok daha düşük olabilmektedir.

Günümüzde doğal kaynakların hızlı bir şekilde tüketilmesi, gelecekte dünyamızın yaşanamaz bir hale gelmesine sebep olacaktır. Bu bilince sahip insanların sayısının her geçen gün artması, firmaların doğal kaynaklar yerine geri dönüşüm sayesinde elde edilen hammadde ve / veya yarı mamullerini kullanmaya teşvik etmektedir.

Müşterilerin aldığı ürünlerden memnun kalması ilerleyen zamanlarda aynı markayı tercih etmesine neden olmaktadır. Bir müşteri ürün alırken ürünün fiyatına ek olarak bir arıza durumunda hızlı bir şekilde ürünün tamir edilebileceğini, tamir edilemiyorsa yenisini ücretsiz temin edebileceğini ya da iade edebileceğini bilmesi satın alma kararını önemli derecede etkilemektedir. Bu durumda firma, tedarik zincirindeki son kullanıcının memnuniyeti için zincir üzerinde ileri doğru hareket eden ürünleri geriye doğru taşıma ve üzerinde işlem yapma sorumluluğuna sahiptir.

Son yıllarda çevre bilincinin ve insana verilen değerin giderek artması resmi kurumları çevreyi ve kişiyi koruyucu yasaları geliştirmeye yöneltmiştir. Sektörden sektöre farklılık göstermekle birlikte, bu yasalar çerçevesinde firmalar, ömrünü tamamlayan bazı ürünlerini ekonomik katkı sağlamasa bile toplamak, işlemek ve gerekirse bertaraf etmekle yükümlüdür.

TTZ'de geri dönüş sebepleri üretim, dağıtım ve tüketici/kullanıcı geri dönüşleri olmak üzere üç grupta toplanmaktadır.

TTZ içerisinde klasik tedarik zincirine ek olarak toplama, yeniden işleme, bertaraf ve yeniden dağıtım gibi faaliyetler bulunmaktadır ve yapısının karmaşıklığından ötürü bu faaliyetlerin iyi planlanması ve yönetilmesi gerekmektedir.

Geri dönen ürünlerin fiziksel yapılarından ötürü yeniden işleme faaliyetleri, basit yenileme işlemlerinden karmaşık yeniden imalat süreçlerine kadar değişkenlik göstermektedir.

TTZ, özellikle de geri dönen ürünlerdeki belirsizlik ve buna dayalı etmenlerden ötürü, ileri tedarik zinciri ile birçok noktada farklılık göstermektedir.

TTZ'nin bu karmaşık yapısı çok farklı problemler ile bizleri karşı karşıya bırakmaktadır ve TTZ'nin etkin bir şekilde yönetilebilmesi için bu problemlerin çözüme kavuşturulması gerekmektedir.