Tedarikçi Seçimi

İşletmelerin belirledikleri özelliklerdeki ürün üretme yeteneğine sahip tedarikçiler arasından hangilerinin seçileceği, tedarikçi seçim problemi olarak tanımlanmaktadır.

Tedarikçi seçim problemi, tedarik zincirinin etkin bir şekilde çalışabilmesi için cevaplanması gereken stratejik problemlerden birisidir.

Tedarikçi seçim sürecinde verilmesi gereken ilk karar, faaliyetlerin tek bir tedarikçiyle mi yoksa birden çok tedarikçiyle mi yapılacağıdır. Firmalar genellikle iki tip tedarikçi seçme problemi ile karşı karşıyadır. Bunlar:

Kısıt barındırmayan tedarikçi seçme problemi bir tedarikçi üreticinin talep, miktar ve teslimat gibi tüm ihtiyaçlarını karşıladığı bir tedarikçi seçimi türüdür. Tek tedarikçi ile çalışmanın yüksek hacim sayesinde maliyetin düşmesi (ölçek ekonomisi), kaliteli ürün tedariği, alıcının tedarikçi üzerinde daha kuvvetli hale gelmesi, satın alma sipariş maliyetlerinin azaltılması, ulaştırma maliyetlerinin azaltılması, envanter seviyesinin düşmesi gibi çok sayıda avantajı bulunmaktadır.

Kısıt barındıran tedarikçi seçme probleminde ise bir tedarikçi üreticinin hiçbir gereksinimini tam olarak karşılayamamaktadır. Bu sebeple üretici isteklerinin bir kısmını başka firmalardan tedarik eder. Çok tedarikçi ile çalışmanın da emniyetli olması, rekabet avantajı sağlaması, riskin bölünmesi, tedarikçilerin kendi arasındaki rekabeti nedeniyle fiyat avantajı sağlanması gibi avantajlar barındırmaktadır.

Tedarikçi seçim sürecindeki diğer adımlar ise sırasıyla problemin tanımlanması, kriterlerin belirlenmesi, ön seçim ve son seçimdir.

İlk adım olan tedarikçi seçim problemi tanımlanırken, satın alma sürecinde öncelikle tedarikçi seçimiyle neyin amaçlandığı ortaya konulmaktadır. Genellikle birincil amaç her zaman maliyet olmaktadır. Bunun yanı sıra riski azaltmak, tanınırlığı arttırmak, daha kaliteli üretim gerçekleştirebilmek gibi amaçlar da problemin tanımlanması amacıyla göz önüne alınabilmektedir.

Sonraki adım olan hangi kriterlerin göz önüne alınacağı seçim sürecinde kritik rol oynamaktadır. Çok sayıda kriterden önemli olan bir ya da birkaç tanesi seçilmelidir. Genellikle en çok kullanılan kriter, malzeme maliyetdir. Ancak sadece malzeme maliyeti değil aynı zamanda işletme maliyetleri, bakım, geliştirme ve destekleme maliyetleri de bu seçimde göz önünde bulundurulması gereken unsurlardır.

Seçilen kriterlere göre seçim işleminin gerçekleştirileceği yöntem belirlenmelidir.

Seçilen kriterlerin tipine, eldeki verilerin yapısına ve firmanın seçim süreci için harcayacağı zaman ve emek göz önüne alınarak seçim için kullanılacak yöntem belirlenmelidir.

Seçim için kullanılabilecek çok değişik yöntemler bulunmaktadır ve bu yöntemler çoğunlukla birden fazla kriter temelinde çalıştığı için genellikle ödünleşik çözümler üzerinde yoğunlaşılmaktadır.

Tedarikçi seçiminde kullanılan yöntemler dört ana grupta sınıflandırılmaktadır. Bunlar sırasıyla; doğrusal ağırlıklandırma yöntemleri, maliyet tabanlı yöntemler, matematiksel modelleme yöntemleri ve istatistiksel yöntemlerdir.

Doğrusal ağırlıklandırma yöntemlerinde kriterlere ağırlıklar verilmekte ve en büyük ağırlık en yüksek önemi göstermektedir. Her bir tedarikçi için kritere verilen ağırlık ile kriter oranları çarpılarak sonuçlar elde edilmektedir.

Maliyet tabanlı yöntemler tedarikçi seçimi ve karşılaştırma için maliyetler dikkate alınmaktadır.

Matematiksel modelleme yöntemleri sürecin kişiden kişiye farklılık gösterebilen yapısından (subjektiflik) kurtulmayı sağlayan yöntemler olup amaç ve kısıtlamaların matematiksel olarak tanımlandığı ve en iyi çözümlerin elde edildiği yöntemlerdir.

İstatistiksel yöntemler ise genellikle tedarikçi seçimine ilişkin belirsizliklerin değerlendirilmesi için kullanılan yöntemlerdir.