Taşıma Kararları ve Maliyet Hesaplama
Bu bölümde taşıma kararları ve maliyet hesaplama konusu ele alınmıştır.
Taşımacılıkta, farklı özelliklere sahip taşıma araçları mevcuttur. Yasalarımızda taşıma araçlarına ilişkin tanımlamalar yapılmıştır. Temel araç türleri şunlardır:
Motorlu araç, yollarda kullanılmak üzere tasarlanmış mekanik hareketli araçtır. Bir araç gaz türbini, benzin veya dizel, elektrik, pil veya buhar üretimi ile tahrik edilirse, motorlu araç olarak sınıflandırılır.
Diğer taraftan, farklı şekildeki işleri görmek için farklı türden vasıtalar kullanılır. Farklı türdeki işlerin yapılmasında araç seçimi çok önemlidir. Bazı işler çok güçlü motorlara sahip vasıta gerektirebilir. Bir araç seçimi yaparken göz önüne alınması gereken birçok faktör vardır. Öncelikli olarak yapılacak işe ilişkin gereksinimlerin neler olduğunun belirlenmesi gerekmektedir.
Taşıma maliyetleri, temel maliyet unsurlarının yanı sıra riskler, beklenmedik gecikmeler gibi diğer faktörlerin de etkisi altında kalabilmektedir. Taşımacılıkta kullanılan mod ya da taşıma hattı taşıma maliyetinin yalnızca bir kısmını oluşturmaktadır. Amortisman, sigorta ve araç vergisi gibi maliyet unsurlarını dışarda tutarak güzergâha bağlı olarak tüketilen yakıt açısından maliyet hesaplaması daha dar kapsamlı gerçekleştirilir.
Taşıma maliyetlerinin çok yakından takip edilmesini gerektiren muhtemel durumlar şunlardır:
- Araç yakıt fiyatlarındaki sürekli değişim
- Taşıma güzergâhı açısından kullanılacak yakıt miktarı
- Araçların beklenenden fazla yakıt tüketmesi
- Rakamların yanlış kaydedilmesi
- İzlenecek maliyet hesaplama sistemiyle;
- Yanlış giden durumlar hızlı bir biçimde belirlenir.
- Problemin kaynağı hemen belirlenir.
- Problemlerin çözümü için gerekli düzeltici faaliyetler gerçekleştirilir.
Kara yolu taşımacılığı maliyet unsurları üçe ayrılmış her bir maliyet örnekle açıklanmıştır. Bu maliyetler:
Araç sabit maliyeti; Taşıma için kullanılan araç başına katlanılan maliyettir. Aracın ister 5 km ister 500 km yol kat etmesi bu maliyeti etkilemez. Sabit maliyetler aracın faaliyetlerinden bağımsızdır. Taşımacılık alanında faaliyet gösteren işletmeler açısından kullandıkları araçlar oldukça önemli maliyet unsuru hâline gelmiştir. Diğer yandan aracın kullanıldığı işler, aracın kullanım ömrünü etkilemektedir. Yakın mesafeli taşımalarda daha az yük taşınırken, uzun mesafeli taşımalarda daha ağır yükler taşınmaktadır.
Araç değişken maliyeti; Araç değişken maliyeti araç işletme maliyeti olarak da düşünülebilmektedir. Değişken maliyetler maliyet kaynağına göre değişiklik göstermektedir. Taşıt, maliyet kaynağı olarak düşünülürse, değişken maliyet aracın faaliyetine göre değişiklik gösterecektir. Aracın kat ettiği mesafeye bağlı olarak değişken maliyetler artacaktır.
Araç genel giderleri; Taşıta ilişkin genel giderler dolaylı maliyetler içinde yer almaktadır. Genel giderler araç ve filoya bağlı olarak ortaya çıkmaktadır. İkiye ayrılmaktadır: Filo giderleri, filoda yer alan araçların etkili bir biçimde çalışması için gerekli olan rezervde tutulan ya da yedekli olarak bekleyen ekipman ve iş gücü giderleridir. İşletme giderleri, yönetim giderleri ve taşıma departman giderleri olarak ikiye ayrılabilir. Taşıma departmanı giderleri ödenen ücretleri kapsar ve bu maliyetler araçlarla doğrudan ilişkilendirilmez. İdari giderler işletme faaliyetlerinden kaynaklanmaktadır
Taşıma faaliyetinin maliyeti belirlenirken aracın yıl içinde kat ettiği mesafe belirlenmelidir.