Demir Yoluyla Eşya Taşıma

Demiryolu Taşımasında Kurumlar ve Kuruluşlar: Demiryoluyla eşya ve yolcu taşımacılığı gerek coğrafi şartlarının zorluğu gerekse siyasi bir takım nedenlerle uzun süre ihmal edilmiştir. Son yıllarda bu alanda bir çok yatırımlar yapıldığı gibi, Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Kanunu da çıkarılarak TCDD dışında kamu tüzel kişileri ile ticaret şirketlerinin demiryolu altyapı ve tren işletmeciliği yapmasının önü açılmıştır. Bu kapsamda TCDD tekrar yapılantırılarak, TCDD'nin alt yapı işletmesi olarak faaliyet göstermesi, kurulan TCDD Taşımacılık A.Ş.nin ise tren / vagon işletmeciliği yapması ömgörülmüştür.

Yurt İçi Eşya Taşımalarına Uygulanacak Hükümler: Demiryoluyla yurt içi eşya taşımalarına, Rumeli Demiryolları İşletme Nizamnamesi ve burada hüküm olmaması hâlinde TTK'ın eşya taşımalarına ilişkin hükümleri uygulanır. TTK hükümlerinin doğrudan uygulanması söz konusu değildir. Son dönemde Demiryolu Eşya Taşıma Kanun Taslağı hazırlanmış ve kamuoyuna duyurulmuşsa da henüz yasalaşmamıştır. Ayrı bir kanun yerine demiryolu ile eşya taşımacılığı, genel eşya taşımasının düzenlendiği TTK hükümlerine tabi kılınabilir; ayrıntıları ve farklılıkları yönetmelikle düzenlemeye yoluna da gidilebilir.

Yurt Dışı Eşya Taşımalarına Uygulanacak Hükümler: Demiryoluyla yurt dışı eşya taşımalarını organize etmek üzere uluslararası bir örgüt olarak OTIF kurulmuş ve bu konudaki uluslararası sözleşme olan COTIF hazırlanmıştır. Demiryolu ile uluslararası eşya taşımalarına uygulanmak üzere COTIF'ın B ana eki COTIF -CIM akdedilmiştir. Türkiye de bu konvansiyona taraftır.

Demiryoluyla Uluslararası Eşya Taşıma Sözleşmesi: COTIF -CIM uyarınca taşıyıcı, ücret karşılığında taşıma konusu eşyayı teslim alma yerinden teslim etme yerine kadar taşımayı üstlenmektedir.

Taşıma Belgesi: Demiryolu ile yapılan uluslararası eşya taşımaları için taşıma belgesi (hamule senedi) düzenlenmesi gerekmektedir. Sözleşmenin ve COTIF -CIM'ın varlığı ve uygulanması için şart olmamakla birlikte, hamule senedinin önemli bir ispat fonksiyonu vardır.

Gönderen ve Taşıyıcının Hak ve Borçları: COTIF -CIM'de gönderen ve taşıyıcının hak ve borçları özel olarak düzenlenmiştir. Bunların en önemlileri yükleme, boşaltma, paketleme ve işaretleme ile taşıma süresi ve teslim konularıdır.

Sorumluluk: Taşıyıcı, eşyayı teslim aldığı andan teslim ettiği ana kadar eşyada oluşacak zıya, hasar ve gecikmeden sorumludur. Buna karşılık gönderen veya alıcı gibi hak sahiplerinin hatası, bu kişilerin talimatları, eşyanın niteliği, taşıyıcının önlemeyeceği ve engel olamayacağı hâller sebebiyle oluşan zıya, hasar ve gecikmeden taşıyıcının sorumlu tutulmayacağı da düzenlenmiştir. Ayrıca taşımanın açık araçla yapılması, yükün ambalajlanmaması veya kötü ambalajlanması, yüklemenin gönderen tarafından yapılması, eşyanın niteliği, eksik işaretleme ve numaralandırma, canlı hayvan taşıması, zıya ve hasarın refakat edilerek önlenmeye çalışılan bir tehlikeden gelmesi hâlleri ise taşıyıcının sorumluluktan kurtulma özel sebepleri olarak belirtilmiştir (COTIF -CIM mm. 23).

Tazminat: COTIF -CIM gereğince taşıyıcının zıya ve hasar hâlinde sorumluluğu kilo gram başına 17 SDR ile sınırlandırılmıştır. Gecikme hâlinde ise, taşıma ücretinin 4 katına kadar tazminat öngörülmüştür.

Zamanaşımı: COTIF -CIM uyarınca eşya taşıma sözleşmesinden doğan davalar ise, istisnai nitelikteki durumlar hariç 1 yılda zamanaşımına uğrar.