Kara Yoluyla Eşya Taşıma Sözleşmeleri - I

Kara yoluyla eşya taşıma sözleşmeleri açısından 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu ve CMR, en önemli hukuki metinlerdir.

Taşıma sözleşmesinin şekle bağlı olmadığı Kanun’un gerekçesinde açıkça ifade edilmiş; taşıma senedinin ispat işlevi vurgulanmıştır. Şekil serbestisi CMR için de söz konusudur.

Tehlikeli eşya taşınması durumunda gönderen, taşıyıcıya zamanında açık, anlaşılabilir içerikte ve yazılı şekilde, tehlikenin türü ve gerekiyorsa alınması gereken önlemler konusunda bildirimde bulunmakla yükümlüdür.

Gönderenin her hâlükârda ambalajlama ve işaretleme yükümlülüğü yoktur. Ancak bazı durumlarda ambalajlama ve işaretleme yükümlülüğü doğar. Kırılacak eşya taşınması hâli buna örnektir. Ambalajlama zıya ve hasardan koruyacak ve taşıyıcıya zarar vermeyecek şekilde gerçekleştirilmelidir. Bunun için eşyanın niteliği, mevsim ve yol şartları, taşıtın türü, taşıma süresi, aktarma yapılıp yapılmayacağı, aynı taşıtta başka eşya taşınıp taşınmadığı gibi hâl ve şartlar dikkate alınmalıdır.

Eşyayı yükleme ve boşaltma yükümlülüğü gönderene aittir. Ancak bunun aksi kararlaştırılabilir.

Gönderenin kusursuz sorumluluk hâlleri sınırlı sayıda olup bunlar dışında kalan hâllerde sorumluluğu, kusur sorumluluğudur.

Gönderen, taşıyıcıya yönelttiği fesih beyanıyla, taşıma sözleşmesini tek taraflı açıklaması ile sona erdirebilir.

Gönderen, eşyanın tamamının taşınmasından vazgeçebileceği gibi bir kısmının taşınmasını da talep edebilir. Taşıyıcı, kısmi taşıma talebini ret edemez.

Taşıma süresi taşıma sözleşmesinin esaslı unsurlarından değildir. Taşıyıcı, kendi riziko alanından kaynaklanmayan nedenlerle, makul yükleme veya boşaltma süresinden daha fazla beklerse (makul süre aşılırsa), bekleme ücreti olarak uygun bir ücrete hak kazanır.

Taşıma sözleşmesinin yapılmasından sonra öyle nedenler ortaya çıkabilir ki bunlar, taşımanın veya teslimin sözleşmeye uygun yerine getirilmesini engeller. Eşyanın teslim edilmesi gereken yere ulaşmasından önce, taşımanın sözleşmeye uygun olarak yapılamayacağı anlaşılırsa taşıma engelinden; eşyanın teslim edileceği yere ulaşmasından sonra sözleşmeye uygun olarak teslimini engelleyen bir durum ortaya çıkarsa teslim engelinden söz edilir.

Taşıyıcı, taşıma sözleşmesinden doğan bütün alacakları için Türk Medeni Kanunu hükümleri uyarınca eşya üzerinde hapis hakkını haizdir.

Taşıyıcının zıya, hasar ve gecikmeden doğan sorumluluğu sınırlı şahsi sorumluluktur. Taşıyıcı sorumluluktan kurtulamazsa zıya, hasar veya gecikmeden doğan zararı tazmin edecektir .

Eşyanın zıyaı; eşyanın hak sahibine teslim edilememesi, teslim edilemeyecek hâle gelmesidir. Eşyanın zıyaı, tam zıya ve kısmi zıya olmak üzere ikiye ayrılır. Tam zıya hâlinde, eşyanın hiç teslim edilememesi söz konusudur. Kısmi zıya hâlinde eşyanın bir kısmı teslim edilemez hâle gelmişken diğer kısmının teslimi mümkün olmaktadır.