Kara Yoluyla Eşya Taşıma Sözleşmeleri - I

Türk Ticaret Kanunu ve CMR, kara yoluyla eşya taşımaya uygulanan en önemli hukuki metinlerdir.

6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu (TTK) 1 Temmuz 2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu kanun altı kitaba ayrılmıştır. Bu kitaplar sırasıyla şu şekildedir: Ticari işletme, ticaret şirketleri, kıymetli evrak, taşıma işleri, deniz ticareti ve sigorta hukuku.

TTK’nın dördüncü kitabını oluşturan Taşıma İşleri ise altı kısma ayrılır. Bu kısımlar sırasıyla şu şekildedir: Genel Hükümler, Eşya Taşıma, Taşınma Eşyası Taşınması, Değişik Tür araçlar İle Taşıma, Yolcu Taşıma ve Taşıma İşleri Komisyoncusu.

“Eşyaların Kara yolundan Uluslararası Nakliyatı için Mukavele Sözleşmesi” kısaca CMR olarak adlandırılmaktadır. CMR’nin orijinal metni İngilizce ve Fransızca olarak hazırlanmış ve iki farklı dildeki metin eşit derecede geçerli kabul edilmiştir. CMR 1995 tarihinden beri hukukumuz açısından yürürlüktedir ve kara yoluyla yurt içi eşya taşımalarında TTK, uluslararası eşya taşımalarında CMR uygulanır.

Kara yoluyla eşya taşınması, eşyanın taşınması yollarından biridir. Kuşkusuz bu taşıma deniz, hava ve demir yoluyla da gerçekleştirilebilir. TTK, taşıma işlerini düzenlerken deniz, demir ve hava yoluyla taşıma ile posta idaresine ilişkin özel hükümleri saklı tutmuştur

TTK'nın aksine CMR'de cenaze ve ev eşyası taşınması, kapsam dışı bırakılmıştır.

Taşıyıcı taşıma sözleşmesiyle eşyayı varma yerine götürmeyi ve orada gönderilene teslim etmeyi borçlanır.

Bir ücret karşılığı olmadan, hatır için yapılan eşya taşımaları TTK’ya tabi değildir.

TTK ve CMR açısından kara yoluyla eşya taşıma sözleşmesi taşıma işi ve edim dengesi içinde ona denk bir ücret karşılığında yapıldığından -tıpkı satış, kira ve eser sözleşmesi gibi- tam iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerdendir.

Eşya taşıma sözleşmesi rızai bir sözleşmedir.

Taşıyıcı gerçek kişi olabileceği gibi tüzel kişi de olabilir.

Fiilî taşıyıcı ile asıl taşıyıcı arasında bir taşıma sözleşmesinin varlığı asılken, yardımcılarla taşıyıcı arasında bir taşıma sözleşmesi yapılmamaktadır.

Taşıma sözleşmesinin tarafları taşıyıcı ile gönderendir. Gönderilen sözleşmenin tarafı değildir.

TTK m. 3 gereği taşıma işi ticari iş niteliğindedir. Yine TTK m. 4 gereği, taşıma işlerinden doğan hukuk davaları ticari dava sayılır. Taşıma işlerinden doğan davalar mutlak ticari dava niteliğinde olup bu tespitte tarafların tacir olup olmadığına bakılmaz.

Taşıma işlerinden doğan taleplerde zaman aşımı süreleri TTK m. 855’te 1 ve 3 yıl olarak düzenlenmiştir.