Taşıma Sektöründe Aracılar ve İfa Yardımcıları
Taşımacılık sektörü, diğer ticaret alanlarına göre çok daha fazla kişinin dâhil olduğu, işi üstlenenin işi yürütebilmek için bir çok farklı işletmeden yararlanması gereken bir sektördür. Özellikle taşınan malın hareketinden dolayı, gerek çıkış, gerek varsı ve gerekse taşıma sürecinde mala ilişkin ve yine taşıma sürecine ilişkin iş ve işlemlerin yürütülmesinde, her zaman aynı işletme göreve alamaz. Bu durumda ifa yardımcıları kullanılması kaçınılmazdır.
Genel tacir yardımcılarından acente, komisyoncu ve simsar yanında taşımaya özgü ifa yardımcılarının da genel olarak taşıyıcılara hizmet ettiği, bağımsız ticari faaliyetlerde bulunan işletmeler vardır.
Esasında, taşıyıcılar-lojistik işletmecileri ihracat ve ithalat süreçlerinde, ya da yurt içi tedarik süreçlerinde ilgili taraflara yarımcı olan bağımsız işletmelerdir. Bu işletmeler işi üstlendiğinde, bizzat kendisi yapmak zorunda da değildir.
Merkezin dışında faaliyet yürütmek isteyen ve şubeleşmeye gitmek konusunda çekingen olan taşıma ve lojistik işletmelerinin bu hedef pazarlara acenteler vasıtası ile girmesi yaygın uygulamadır.
Acenteler, yalnızca taşıma süreçlerinin düzgün işlemesini sağlamak amacıyla değil, işletmelerin pazarlama güçlerini de etkileyen ve erişebileceği müşteri kitlesini de arttırabilen yardımcı yapılardır.
Komisyoncu herhangi bir ihtilaf (anlaşmazlık) durumu söz konusu olduğunda, sözleşmeden doğan hakları sebebiyle mal üzerinde hapis hakkı uygulayabilir. Kendi hatasından veya bulduğu taşıyıcı ve yardımcılardan kaynaklı hatalardan doğabilecek hasar, ziya, gecikmeden de komisyoncu sorumludur.
Günümüzde birçok sektörde uygulandığı gibi Komisyonculuk işinin taşımacılık sektöründe de düzgün uygulanması ve önemi büyüktür. Taşıma İşleri Komisyoncusunun taşıma sürecini taşıma sürecini düzgün bir şekilde planlaması ile başarılı bir fiili taşıma fiili sağlanabilir. Ancak bu başarının ölçüsü unutulmamalıdır ki Komisyoncunun gösterdiği özen ile doğru orantılıdır.
Taşımayı üstlenen, yük toplayarak bir arada tek bir gönderen gibi taşıtan ya da bizzat ücret belirleyerek kendi adına ve hesabına tahsil eden yüklenici konumdaki, taşıtanlar aslında yük ilgileri için taşıyıcı sayılmakta, taşıyıcı hak ve yükümlülüklerinde olan işletmelerdir. Bunlar taşıma işleri organizatörü-freight forwarder olarak anılmakta ve esasen akdi taşıyıcı kabul edilmektedir.
Taşıyıcının yükleme, boşaltma, istifleme, sabitleme, ambalaj, sipariş planlaması gibi faaliyetleri üstlendiği sözleşme ilişkilerinde bu işleri yürüten ifa yardımcıları bakımından taşıyıcının asıl yüklenici ve sorumlu olduğu, yük ilgilileri karşısında akdi sorumluluğu üstlendiği de göz ardı edilmemelidir.
Lojistik ve taşıma sektöründe, hangi türden faaliyetlerde bulunulursa bulunulsun bu işletmelerin kendi içinde bağımsız hareket ettiği, basiretli bir şekilde kedi işini özenle yürütmeleri gerektiği de açıktır. Bu yönüyle yük ilgilisi hak sahipleri, hem akdi sorumlu taşıyıcılara, hem de doğrudan bu kişilere yönelebilecek ve sorumluluk süreci işletebilecektir.
Her ne kadar acentelerin doğrudan sorumluluğu bulunmamakta ise de; bu kişilerin de kendi ad ve hesaplarına fatura tanzim ederek tahsilatı kendi adına ve hesabına yaptığı ticari ilişkilerde, taşıyıcı bakımından bu firmaların sadece acente sıfatı ile kendilerini savunması somut olaya uymayacaktır.
Bu kapsamda, taşıma sürecine giren tüm kişilerin kendi adlarına mı; yoksa başka biri adına mı hareket ettiğini, kendi taahhütlerinin me miktarda ve hangi amaçla akdi ilişkide olduklarının ihtilaflı durumlarda aydınlatılması önemi haiz olacaktır.